Beş yıllık videoların yeniden dolaşıma sokularak güncel tepkilerin hayali hedeflere yöneltildiği yerdir sosyal medya.

Bu işi, sayfasını büyütüp satmak için yapan biri masum olabilir. Aslında hiç viral olmamış bir videoyu “Viral oldu.” diye sunan bir kullanıcının yaptığını ölmeden önce yapılması gereken kurnazlıklara yazabiliriz.

Etki ajanlarının durumu farklıdır.

Etki ve tepki beraberdir. Etki ajanının işi tepki yaratmaktır. Bu tip ajanların hizmet ettiği kontrol manyaklarının işi ise tepkiyi kontrol altına almaktır. Bu, çoğu zaman haklı bir davanın terör eylemi olarak sunulmasıyla gerçekleşir. Manipülasyona dayanan bu stratejiden otokrat iktidarlar doğar. Devlet mekanizmaları daha kontrolcü bir hale gelir.

Bilişsel savaş konseptinde anlık tepkiler çok önemlidir. Çarpıtılmış bir haber başlığı, okuyucuların hoşuna gidecek öznel ifadelerle yazılmış haber metinleri, kırpılmış bir fotoğraf, güncel olmayan bir video, sözde marjinal çıkışlar bu tepkileri yaratır.

Hızlı düşünme ön yargılı davranışları doğurur. Sakin düşünceden aklı selim davranışlar doğar. Bilişsel savaşta bu önemli bir noktadır.

Şimdi gündemde ikinci saçılım var. Bölücülüğün en profesyonel biçimleri yine karşımızdadır. Bir tarafta Türklere ağır hakaretler eden bölücü propagandacılar vardır, diğer tarafta ise birtakım anonim hesapların dolaşıma soktuğu ve çoğu artık güncel olmayan videolar vardır. Vaktini sadece sanal ortamda görmeyen insanların Roman’la Kürt’ü ayırt edemediğini görebiliyoruz bu ucube ortamda.

Her zamanki gibi körler ve sağırlar birbirini ağırlıyor.

Anayasanın ilk dört maddesini savunacak olanlar, Türk milletine mensubiyet duygusunu yitirmemiş Türklerdir. Bu dört maddeyi tamamen ezberden ve hamasetle savunurken diğer taraftan sırf etkileşim getirecek diye dolaylı yoldan bölücülere hizmet eden samimiyetsizleri günlük yaşamda göremezsiniz.

Türk milleti farkında değil ama düşmanın söylemleriyle vatan savunmaya çalışıyor.

Anayasamıza göre memlekete vatandaşlık bağıyla bağlı olan herkes Türk’tür. Biz Türk milletiyiz. Eğer bir kimse peşinen memleketin doğusunu Kürt olarak adlandırıyorsa ve aynı anda güya anayasayı savunuyorsa o kişi ya ajandır ya da ilgi peşinde koşan bir asalaktır.

Hele ki Kuzey Suriye ya da Kuzey Irak isimlerinden nasibini almamış gibi “Batı Türkiye” gibi söylemlerde bulunan anonim şarlatanlara herkesten çok dikkat ediniz. Çünkü onlar kalenin içindedirler.

Etki ajanları hep şunu iddia eder: “Bize yoğun mesajlar geliyor, herkes silahlanıp katliam yapmak istiyor.”

Ve aslında yaptıkları, kendilerini bir kitlenin önüne geçirerek tepkiyi kontrol altına alarak gerilim dozajını yükseltmek ya da azaltmaktır.

Şimdi bir de “anonim” kalma meselesine bakalım.

Burada da bahane şudur: “Hedef olmamak.”

Oysa anonim hesapların paylaşımlarında anonim olmayan binlerce hesap hedef olur. Gözü korkutulacak, manipüle edilecek, algısıyla oynanacak hatta herhangi bir mülakatta elenme riski artacak isimler tek tek bellidir.

Böylelikle anonim hesaplar, gönüllü aparatlara dönüşen asalaklar oluverir.

Sizi ülkenizin bölünmesine ikna edemeyecek olanlar, karşınıza etki ajanlarıyla çıkarak, hissettirmeden sizi ikna ederler. Üstelik her bir sözde marjinal paylaşım yüzlerce beğeni ve alkış alırken hatalı söylemlerin yayılması daha kolay, daha ucuz olur.

Üstünde ne yazarsa yazsın paylaşımlarda sürekli olarak bölünmüş Türkiye haritası görmek, insanların korkularını ve endişelerini artıracak şekilde oluşturulmuş yapay zeka görselleri, hamasete dayalı yalan yanlış rivayetler… etki ajanlarının el kitabında bolca bulunur.

Ortaya bir iddia atalım.

Sosyal medyada Cem Ersever’i profil fotoğrafı yapanların birçoğu, Ersever’in tek bir görüşünü bile bilmiyor. Bunlar, bu kişilerin paylaşımlarından anlaşılabiliyor. Ersever’in kitapları farklı şeyler anlatıyor, onun fotoğrafını kullananlar farklı şeyler anlatıyor.

Öyleyse bunu sadece cehalete mi bağlayacağız?

Bir hain ya da yabancı istihbarat servislerine mensup bir ajan daima maskeyle dolaşır. Yüz tane kimlik sahibi bir anonimdir aslında. Senden görünür ama yaptığı şey senin zihnini kontrol altına almaktır. Onun söylemleriyle konuşursun, onun alkışlarıyla coşarsın, onun övgüleriyle kabarırsın.

Kısacası artık sen, anonim olmayan bir aparatsın.

Gönüllü olmayan bir gönüllüsün.

Fikri olmayan bir fikir adamısın.

Bilgisi olmayan bir bilgesin.

Tebrik ederiz.

Artık sen de sanal tapınağın tanrıları arasına katıldın.

Renata Salecl, “Cehalet Tutkusu: Neyi Neden Bilmek İstemeyiz?” adlı kitabında şöyle yazmış:

“Pek çok kişinin yeterince fark edilememekten şikayet ettiği bir çağda, sahtekar sendromu bu kişiler için acı verici olsa da neoliberalizmin dayanağı olan başarı ve fark edilme ideolojisine meydan okuma ihtimalina kapı aralandığından toplumun geneli için pekala özgürleştirici olabilir.”[1]

Sahtekarlık sendromu günümüzde bir maskeler çağı başlattı. Ahlaksızlar ahlaksızlığa ahlak maskesi giydirirken cahiller de cehalete ve inanmaya bilme maskesi giydirdiler.

Bilişsel savaşın en önemli unsuru diyebileceğimiz sosyal medya hepsinin imdadına yetişti.

Her şeyi bilen, çok zeki, karizmatik, mümkünse akademik ünvanı olan, şık giyinen, her şeyi ve herkesi yargılama hakkı olan fenomenler türedi. Fenomenler kitle hipnozu yarattı ve bir kişinin yüceltilmesi fenomenlerin duygularına, linç edilmesi de yine fenomenlerin hasetlik duygusuna, eksik ve yanlış bilgiye dayanan saldırılarına dayandı.

Ahlak ve bilgi yönünden zayıf olup yöneten ya da yönlendiren durumunda olanlar, yönetilen oldukları gerçeğini hiçbir zaman görememekle lanetlendiler.

Sosyal medyadaki video editleri; her hareketini, her mimiğini, her sözünü kameralara göre ayarlayan insanlar yarattı. Birçoğunun fark etmediği gerçek ise şudur: Bir zaman sonra tüm bu yüceltme videolarından antipati doğdu. Ne yapsa batan insanlara dönenler bunalıma girdiler, yaşlanma süreçleri hızlandı.

Sahtekarlık sendromunun bir başka göstergesi daha vardır.

Sosyal medyada bir kullanıcı herhangi bir olayı anlatan bir haber üzerine paylaşım yapar. Paylaşımda yazdığı bilgi pek bilinmiyordur. Ancak bu bilginin doğruluğu veya yanlışlığı değil, ne kadar yayılacağı önemliyse on binlerce kişi bunu paylaşabilir. Paylaşımlar hep ilk paylaşımın tekrarı ya da biraz değiştirilmiş şekli olacaktır. İlk defa bu bilgiyi öğrenenler hiç sorgulamaksızın bunu zaten biliyormuş gibi paylaşan ve beğeni peşinde koşan kimseler olacaktır. Sosyal medyada ikide bir döndürülen, ümitsizlik ve korkudan başka bir şey doğurmayan “geyik ve kıyamet” konulu paylaşımları incelerseniz göreceksiniz. Bu konuyu daha önce de yazdık.

Bu, insanın billişsel kıyametidir. Kıyamette ölen bilinç, her türlü yanlış bilgiye açık hale gelir. Yeter ki fark edilme kaygısı giderilsin. Yeter ki kişi, herkesten farklı ve yüce bir konumda olsun. Yeter ki şan ve şöhret elde edilebilsin.

Bir diğer nokta imaj meselesidir.

Epiktetos, “Meselelerin özüne bakmak yerine görünüşlerin peşine takılmış giden insanlar çıldırmış olmalı!” demiş.

Epiktetos dünya var oldukça devam edecek bir gerçeği dile getirdiği için “der” de diyebiliriz. Doğru şeyler yapan, doğru şeyler yazan, doğru şeyler konuşan insanların şanı da yürüyor felsefesi de.

Buna karşın, hayatın geçici olan şeylerini alanlardan geriye bir şey kalmıyor. Belirsiz zamanlara ait masalların kötülük ve ahlaksızlık timsali kralları oluveriyorlar.

“İmaj, her şeydir.” denilir. Başkalarının insafına bırakılmış imaj ise hiçbir şeydir. Hiçbir şey olup her şey olduğunu düşünenin imajı değil, kaderi başkalarının elindedir. Fark edilmeyeceği korkusuyla yaşayanlar, insanların ölümlü ve kusurlu oldukları gerçeğini göz ardı ederek mutluluklarını onların duygularına bırakırlar.

Sahtekarlık sendromu yaşayan kişilerde menfaat ön plandadır.

II. Meşrutiyet ilan edilmeden önce “Ben kendime kemik bulmuşum, bırakın yalamaya devam edeyim.” diyen Rıza Tevfik, rejimin değiştiği gün büyükçe bir süvari atına binmiş, istibdat zamanında reddettiği hatipliğini padişaha övgüler dizerek her yerde kullanmıştı.

Yıllar sonra bugün, aslında iyi bir hatipten başka hiçbir şey olmayan Şair Rıza Tevfik’in “Abdülhamit’e biz komplo kurduk, 31 Mart bizim işimizdi.” şeklindeki sözde itirafı akademiden sosyal medyaya kadar birçok kişinin dilindedir.

Esasında devir değiştikçe eskiye lanet, yeniye pişmanlık, şimdiye itirafçılık söz konusudur. Temelinde halkla ilişkiler vardır. Rıza Tevfik iyi bir hatipti, halka ve siyasetçilerle beraberdi. Papa Eftim iyi bir imajcıydı, milliyetçilerle ve siyasetçilerle beraberdi. Müstear isimle bir kitap yazdı ve kendine tarih içinde bir imaj yarattı. Bu konuda çok yazdık, yazmaya devam edeceğiz.

Bugünlük bu kadar.

“Network” sayesinde parlayanlarla devam edeceğiz.   

[1] Ertürk Akşun, Şimdi Canavarlar Zamanı, Destek Yayınları, 2024.

Sosyal medyayı geyikler sardı çünkü geyik yapmayı severiz. Hint-Avrupa dillerinde “geek” sözcüğünün kökeni, Türkçede kullandığımız geyik muhabbetiyle aynı anlama çıkıyor.

“Boş konuşmak”, “tuhaf”, “aptal”, “soytarı” vs…

Toplum geriye gittikçe dünyaya daha mitolojik veya dinsel bakıyor. Yıllardan beri duyduğumuz gibi telefonla konuşmaktan tutun da uçakların yapımına kadar pek çok teknolojik gelişmeyi “ahir zaman hadisleri”ne dayandıranlar çoktur. İnsan kendi sesini duyar hâle geldiyse kıyamet kopacaktır.

Sosyal medyada bu anlayışın da muadili çıktı.

Siyasetten günlük yaşama kadar pek çok alandaki gerileme için bize ata ruhlarının uyarı olarak yaralı geyik gönderdiğini düşünüyoruz. Yaralı geyik videosu bir ara infial yarattı diyebiliriz.

En son bir geyik kendini çatıdan attı. Boynunun üstüne düştü ve maalesef öldü.

Sosyal medyada akıl satmayı sevenler, yorum yapmayı sevenleri yönlendirmeye başladı. Türk mitolojisinde geyik gerçekten önemlidir. Bunu bilen ilk tellalımız “kıyamet alameti”, “felaket belirtisi”, “uğursuzluk” gibi işaretleri ortaya attı.

Böylelikle üniversite mezunlarıyla ilkokul üçüncü sınıftan terk olanların arasında bir fark kalmadığını bir kez daha gördük.

Bir de bunun “ata ruhları” kısmı var ki milliyetçilik içine gizlenmiş başka tür dincilik diyebiliriz. Milletin eline kalem veya son teknoloji bir silah yerine çivi veya mızrak veren her düşünce mürteciliktir.

Kutsal sayılan bir şeye zarar verilmesi, saygısız bir davranışta bulunmak, öldürmek veya yaralamak için “uğursuzluk” demek, düşünmeyen her kafanın ilk anda aklına gelen şeydir.

Birbirimize sürekli “felaket” telkininde bulunuyoruz.

Toplumun önüne düşenler veya önüne düşmeye talip olanlar bize sürekli umutsuzluk, karamsarlık, aşağılık kompleksi aşılıyorlar.

Hayat bir mücadeledir ve mücadele içinde geriye gitmek, hata yapmak, kötü manzaralara tanık olmak vardır. Topluma yol gösterme amacını taşıyan, karanlığı aydınlatan ışık olma iddiası olan birinde umutsuzluk olamaz.

Çünkü umutsuzluk, ruhu körelenler içindir. Ruh körelince karanlık bir yana ışıkta da görmek mümkün değildir.

Çok uzatmadan sonuca gidelim.

Narin’in ölümü bir kıyamettir. Donarak ölen evsizin ölümü bir kıyamettir. Bıçaklanarak ve tekmelenerek öldürülen Ahmet’in ölümü bir kıyamettir. Bu kadar mı? İhaleye fesat karıştırmak küçük kıyamettir; hırsızlığı görmemek, duymamak, bilmemek büyük kıyamettir.

Eğer kıyamet arıyorsak çok kez koptuğunu ve daha ne kadar kopması gerektiğini kendimize soralım.

Ve kendimizi kandırmayalım.

“Kıyamet kopacak”, “Uğursuzluk gelecek”, “Kötü bir şeyler olacak” vb. söylemler tepeden tırnağa korkaklıktır.

İnsanlara yenilgiyi kabul ettirme çabasıdır.

Aydın dediğimiz zaman ipe çıkan cambazı kastetmiyoruz. Vatan dediğimiz zaman cambazların türlü gösteriler yaptığı bir vatanı kastetmiyoruz.

İhaneti, hırsızlığı, yalancılığı görmezden gelmek için türlü yollar icat edildi. Belki telefonun icadı değil ama bu yolların icadı kıyamet alameti olabilir.

Yazımızı noktalarken geyiklere bir çağrıda bulunalım.

Uyuma numarası yapanları uyandırmak için kendinizi feda etmeye devam ederseniz yarınız ölür, kalan yarınız sakat kalır.

Benden uyarması.

Ali Şeriati

Tevfik Fikret bir zamanlar “Han-ı Yağma” şiirini yazmış, “Yiyin efendiler yiyin, bu han-ı yağma sizin / Doyuncaya, tıksırıncaya, patlayıncaya kadar yiyin!” dizeleriyle pek güzel dualar ederek ederek afiyet dilemişti.

Şimdilerde emperyalistlerin işgal ettiği bir vatanda ne kaçırsam kâr, diye düşünüp hainlik eden “efendilerin” yanına neoliberalizmin hamam böceği kılıklı influencerları yerleştirildi. Böylece ihanetler, rüşvetler, yolsuzluklar, şantajcılık gölgelendi.

Eskinin gölge oyunları bile bir başkaydı. Şimdi gölgenin gölgesinin oyunları var.

Süslüman influencerların öldü sanıp üstünde “enerji” diye tepindikleri varlığa bir “sinerji” gelmeye başladı.

Hani bir zamanlar FETÖ de aynısını yapmıştı da sonunda intihar etmişti. Şimdi cezaevine giren bir kısım Süslümanların karşı sinerjiyle intihara sürüklendiklerini görüyoruz.

Hemen her alanda gençlerin önüne influencer diye birilerini koyuyorlar. Bu sözde kanaat önderleri veya idoller de gençlerin hayallerindeki hayatı yaşıyor gibi görünüyorlar.

Sonra bir bakıyorsunuz, motorlu influencerın biri motorlu kurye çıkıyor. Meğer yük diye de uyuşturucu taşıdığı anlaşılıyor.

Eskinin temiz toplumu bile bir başkaydı. Sülün Osmanlar namustan söz ederler, bir sinerji yaratmaya çalışırlardı. Şimdinin temiz toplum kampanyaları daha büyük bir çakallığa evrildi.

Bir tane sosyal medya ünlüsünü al, “Ben makyaj malzemesi satıyorum. Para oradan.” diyor. Kimisi de garibim halka mâl olduğunu zannediyor.

Bir başka sosyal medya ünlüsünü al, “Ben zaten Youtube kanalımdan kazanıyorum.” diyor. Videolarına bakıyorsun, ünlü olup para kazanmak için her türlü kepazeliği yapmış. Üç kuruş için kıçını açarak milleti güldürmeye çalışan, beş kuruş için uyuşturucu da satar.

Bunların hepsi fabrikasyon ürünüdür.

Mesela sevgilisine sırılsıklam aşık bir gecekondu çocuğu, aynı mahallede yaşayan sevgilisini mutlu etmek ve onunla evlenebilmek için her şeyi yapmaya hazırsa ve biraz da becerikliyse gölge yapılmaya çok müsaittir. Önce kendiliğinden pis işlere girer, sonra elinde yularla gezen daha büyük çakallar tarafından tasmalanarak bir çetenin üyesi olur.

Tabii çeteye sorarsanız onlar buna “saadet zinciri”, “Makyaj malzemesi parası” filan derler.

Oysa düpedüz çakallık halkasıdır.

FETÖ vb. yapılar başka türlü nereden beslenecektir? Kara parayı influencer üstünden aklamaktan daha kolay ne vardır?

Sadece Türkiye’de değil, İngiltere’de de influencerlar dikkati çekmiş.

Influencer denen tiplerin bir kısmı ifşa olur bir kısmı da endişeyle beklerken onlardan daha kurnaz olan bir kısım siyasetçiler de tuhaf hâl ve hareket içine girmiş durumda.

Oğlu, yeğeni, dıdısının dıdısı bir suç işleyince hemen Saray’a haber gönderip saf değiştirmeyi teklif edenlere bakılırsa sinerjiyi yakalayan “varlık”, en ufak bir hareketinde katman katman yeryüzünü sarsıyor.

Paçayı kurtarmak isteyen herkes Saray’a kapak atmaya çalışıyor.

Ama görmüyorlar ki “politika” zannedilip küçümsenen bazı değişiklikler ortada sığınılacak bir yer bırakmıyor.

Çünkü herkes sarsılıyor.

Hükümet edenlerin de başı dönmüş olacak ki “50+1”in en hararetli savunucuları birdenbire görüş değiştirdiler.

Brutus Mevsimi ikinci safhaya geçti gibi…

Ne dersiniz?