Bir savaş fotoğrafçısı için en zor an, ölüm anını yakalamak değildir.
En zor an; karşında duran toplumun henüz ölmediğini ama artık yaşamadığını da fark ettiğin — ve bu sessiz cinayeti gösterecek tek bir kanlı gövde, somut bir yara bulamadığın o çaresizlik anıdır. Ruhun ve vicdanın çürümesi, en sinsi kameradan bile gizlenmeyi başaran görünmez bir zehirdir çünkü.
Fotoğraf makinemi aldım ve otelden çıktım. Saat sabahın dördüydü.
Moskova’nın o saatte insanı boğan tekinsiz bir kokusu vardı: Lağım, kalitesiz linyit kömürü ve ıslak, rutubetli beton birbirine karışmış, insanın üzerine kalıcı bir utanç gibi yapışıyordu. Nefes aldığımda akciğerlerim bir an direniyor, sonra bu ağır infaza teslim oluyordu. Yürürken ayak seslerim buz tutmuş karın üzerinde çıtırdıyordu; sanki koca bir şehrin kemikleri kırılıyordu ayağımın altında.
Arbat Caddesi… Puşkin’in yürüdüğü, Tolstoy’un soluk aldığı ve Nazım Hikmet’in memleket hasretiyle yandığı o taş döşeli uzun yol, Moskova’nın yüzyıllardır kendine anlattığı en zarif masaldı; şehrin hafızası, onuru ve şiiriydi.
O sabah ise burası, haysiyetin yağmalandığı bir mezat alanına dönmüştü. Kaldırımın her iki yanına dizilmiş insanlar, elleri soğuktan ve utançtan titreyerek önlerine serdikleri geçmişlerinin başında duruyorlardı. Eski gümüş kaşıklar, çerçevesi çatlamış aile fotoğrafları, altı çizilmiş eski kitaplar, anneanneden kalma porselen fincanlar kirli bir gazete kağıdının üzerine birer ceset gibi bırakılmıştı.
Bir kadın gördüm. Altmış küsur yaşındaydı. Üzerinde, o dondurucu kışa hiçbir hayrı dokunmayan, besbelli ki çok daha güzel günlerden kalma solgun, çiçekli bir palto vardı. Elinde kristal bir vazo tutuyordu. Vazoya öyle bir sarılmıştı ki, sanki elindeki cam parçası değil, toprağa vermeye kıyamadaki son evladıydı. Satmak zorundaydı ama bırakamıyordu.
İçimdeki o mesafeli, profesyonel fotoğrafçı makinayı kaldırdı. O an kadının buğulu bakışlarıyla karşılaştım. O gözlerde açlığın değil, dürüst kalmış bir ömrün hırsızlar karşısında diz çöküşünün o korkunç mahcubiyeti vardı.
Makinayı usulca indirdim. İçim ezildi. Sanki o an zehirli bir uyarı saplandı göğsüme: Başkasının acısına sadece bakamazdım, onu bir tiyatro gibi izleyip çekip gidemezdim. Bazen en gerçek fotoğraf, o acıyı metalaştırmamak ve sömürmemek için hiç çekilmeyendir. Çünkü trajediyi sürekli bir vitrin ürünü gibi sergilemek, zamanla onu izleyenleri dilsiz birer dikizciye dönüştürür, vicdanı köreltirdi.
Kadının o bakışları ve sessizliği o sabah Arbat’ı yuttu.
Arbat’ın sonunda, sisin içinden kibirli bir dev gibi beliren Metropol Oteli hareketsiz bıraktı beni. Taşa işlenmiş Art Nouveau çiçekleri ve kubbelerinin altındaki freskleriyle bu bina, bir zamanlar Rus dehasının zarafet resmiydi. Şimdi ise kapısından siyah, zırhlı BMW’ler çıkıyordu.
İçinden inen adamlara baktım; üzerlerinde devasa vizon kürkler, parmaklarında kaba altın yüzükler, ağızlarında pahalı purolar… Yüzlerini tanımıyordum ama o bakışı çok iyi biliyordum. Dünyanın her çağında ve her coğrafyasında değişmeyen o bakış: Dokunulmaz olduğunu bilen, hesap sorulmayacağından emin olan, başkasının hakkını çalarken bile kibirle yürüyen muktedirlerin bakışı.
Tarih, her zaman galip gelenlerin zafer alayıydı ve o şatafatlı saraylar, aslında arkada ezilenlerin üzerine kurulmuş birer barbarlık belgesiydi. Dünün o sözde eşitlikçi parti bürokratları, bugünün o kirli yağmacı oligarkları olmuştu; sadece tabelalar değişmişti.
Biri diğerine eğildi, bir şeyler fısıldadı yardakçısına ve kaba bir kahkaha patlattı. O arsız kahkaha, Arbat’taki yaşlı kadının kristal vazosuna çarptı, o kadının asil sessizliğini ezip geçti.
Krasnaya Presnya Caddesi’ne saptım. “Kırmızı Pınar” demekti adı. 1905’te işçilerin barikat kurup boyun eğmeden kurşuna dizildiği o kutsal sokak taşlarının altında, tarihin isyankâr onuru yatıyordu hâlâ. Geçmiş, sadece resmi kitapların yazdığı düz bir çizgi değildi; ezilenlerin biriken öfkesiydi.
Karşıdan vardiyası biten ZİL (Zavod imeni Likhachyova) fabrikasının işçileri geliyordu. Dün Kızıl Ordu’nun o canavar gibi askeri kamyonlarını, Politbüro’nun kurşun geçirmez limuzinlerini üreten, bu ülkenin en gururlu, omuzları dik sanayi devleri…
Şimdi ise kafaları göğüslerine gömülmüş, nasırlı ellerini bomboş ceplerine saklamış, evde yollarını gözleyen aç çocuklarına tek bir somun ekmek bile götürememenin o ağır kamburuyla yürüyorlardı. Aylardır tek kuruş maaş alamamışlardı. Bir adam durdu yanımda. Yüzü taş gibi donmuştu. Ceketinin yaka düğmesi kopuktu; dondurucu Moskova ayazı o delikten içeri sızıyordu ama adam üşümüyordu bile. Ruhunu öyle bir çaresizlik uyuşturmuştu ki, etindeki soğuğu çoktan unutmuştu.
Biraz ileride, duvarın dibine birer çöp torbası gibi fırlatılmış gencecik askerleri gördüm. Üzerlerinde o ağır, koyu yeşil askeri üniformalar, omuzlarında şerefli rütbeler vardı. Göğüslerinde ise Afganistan’dan, Çekoslovakya’dan kazandıkları onur madalyaları asılıydı. Canlarını siper ederek aldıkları o madalyaları satıyorlardı şimdi. Kemerler, kalpaklar, nişanlar üç kuruşluk votka ve ekmek parası için yabancılara uzatılıyordu.
Yirmi iki yaşlarında bir çocuk döndü bana, elindeki madalyayı uzattı. Bir şey söylemek için ağzı açıldı, dudakları titredi ama kelimeler boğazına düğümlendi. Gözleri doldu, başını utançla yere eğdi. Vatanı koruyan o yiğidin kendi vatanının sokaklarında dilenci durumuna düşürülüşü, bir rejimin sadece ekonomik değil, asıl yürekte bitişinin resmiydi.
Vizörün arkasına saklanıp o çocuğun utancını bir “çöküş estetiğine” çeviremezdim; deklanşöre basmadım. Kamerayı indirdim, karın ortasında, o genç askerin yanında öylece durdum. İkimiz de sustuk. O an anladım; en büyük esaret silahlarla değil, insanların içindeki o kutsal gururu kırarak ve o kırılmış onuru uzaktan izlenen bir tiyatro sahnesine çevirerek kuruluyordu.
Ve o genç askerin arkasında, sisin içinden o uğursuz, kanlı heybetiyle yükseliyordu: Lubyanka. KGB’nin o karanlık, binlerce muhalifin çığlığını bodrumlarındaki ses geçirmez dehlizlerinde saklayan meşhur ana karargahı ve hapishanesi…
Binanın önündeki meydanda, KGB’nin kurucusu “Demir Felix” Dzerzhinsky’nin o devasa heykeli daha birkaç ay önce, o meşhur ağustos darbe girişiminin ardından vinçlerle devrilmişti. Hani o devlet televizyonunda saatlerce Çaykovski’nin Kuğu Gölü balesinin yayınlandığı, halkın ekranlarda o kuğuları gördüğü an bir şeylerin bittiğini, bir liderin öldüğünü anladığı resmi yasın müziği eşliğinde… Kalabalıklar meydana inmiş, heykeli iplerle aşağı çekmiş, sokaklar kısa bir özgürlük sarhoşluğuyla nefes almıştı.
Alışkanlıklar ve tabelalar değişmişti, Komünist Parti kapatılmış ve Sovyetler Birliği resmen dağılmıştı ama o bina yerinde duruyordu.
İçeride dönen kirli çark hiç değişmemişti; değişen sadece sahiplerdi. Mihail Gorbaçov’un o Batı stüdyolarında alkışlanan “Demokratikleşme, Şeffaflık ve Dünya ile Entegrasyon” masalları kitleleri uyuştururken, Lubyanka’nın yeni sahipleri fabrikaları, devletin tüm kamusal varlıklarını kamyon kamyon arka kapılardan kaçıran o mafyatik parti elitlerinin, politbüro üyelerinin ve bürokratların muhafızı olmuştu.
Yargı, halk açlıktan kırılırken kendi idari bölgelerini birer derebeyi gibi parselleyen, her ihaleden rüşvetini alan o ceberut “Obkom Sekreterlerinin” (Bölge Komitesi Birinci Sekreterlerinin) değil; kaldırımda gümüş kaşık satan o yaşlı kadının, çocuğuna patates bulamadığı için feryat eden komşusunu teselli eden o çaresiz annenin peşindeydi.
Resmi tarih, hep egemenlerin sürekliliğini yazar; tabelaları değiştirir ama zulmün kurumsal devamlılığını gizlerdi. Çürümenin en büyük günahı, insanları sadece yoksulluğa mahkum etmesi değildi; onlara her sabah sahte reform müjdeleri enjekte ederek işkenceyi uzatmasıydı. Umudu uzatmak, o çaresiz insana her gün kendi celladının ipini yeniden yağlatmaktan başka neydi ki?
Gece Gorki Parkı’na girdim. Moskova Nehri’ne uzanan, daha birkaç ay öncesine kadar insanların dans ettiği o canlı park şimdi lambaları sönük, ıssız bir mezarlık gibiydi. Karla kaplı bankların arkasından çocuk sesleri duydum. Yaklaştım.
Dokuz-on yaşlarında birkaç çocuk oyun oynuyordu. Ama kozmonot oynamıyorlardı; pilot, doktor ya da bilim insanı değil… O lüks otellerin önünde siyah camlı arabalara binen, hukukun dokunamadığı o mafya liderlerini oynuyorlardı. Biri dondurucu havaya doğru bağırdı: “Sen kaçıyorsun ama ben seni yakalamıyorum çünkü sen güçlüsün!” Diğeri arsızca güldü. Donup kaldım.
Onlara bunu kimse öğretmemişti; sadece şehri izleyerek, büyüklerin sinmişliğini, adaletin güce tapışını görerek öğrenmişlerdi. Güç kazanır, hukuk güçlünün yanındadır, yakalanmak ise sadece zayıfların kaderidir…
Sürekli adaletsizliğe ve cezasızlığa maruz kalan kitleler, bir süre sonra zulme öfkelenmeyi bırakır; sinsi bir psikolojik mutasyonla zalimin gücüne hayranlık duymaya başlardı. Toplum, korkuyla öyle bir teslim alınmıştı ki, ahlaki felç çocukların zihnine kadar sızmıştı. Halk artık adaletsizliğe öfkelenmiyordu; sadece o rüşvet çarkından kendilerine pay düşmediği için, o siyah arabaların içinde kendileri oturmadığı için hayıflanıyordu. Bu, bir toplumun yaşayabileceği en dip ruhsal ölümdü; insanın tamamen felç olduğu o kör andı.
Otele döndüm. Kör ışıklı odada oturup dışarıya, o karanlık Moskova gecesine baktım.
Ve o an, bu devasa trajedinin baş aktörleri olan o iki lideri düşündüm; Gorbaçov’u ve Yeltsin’i. Koca bir halkın onurunu Batı’nın sahte alkışlarına meze edenlerin, yarın tarihin önüne fırlatılacak o kaçınılmaz sonlarını görmemek imkansızdı. Sokaktaki bu çiğlik, geleceğin utanç vesikalarını o geceden fısıldıyordu sanki.
Gorbaçov, o dünyayı değiştiren “büyük vizyoner” edalarıyla, Batı salonlarında alkış toplarken aslında neye dönüştüğünün farkında bile değildi. Halkını çöpten ekmek toplamaya mahkum eden o kibirli “reform” yalanları, çok değil birkaç yıl içinde onu küresel bir panayırın en ucuz figüranı yapacaktı; bunu görebiliyordum. Kendi trajedisini, yıktığı ülkenin milli onurunu yabancı şirketlerin reklam masalarında bir Pizza Hut’ın reklam yüzü olarak bir dilim pizzaya, Fransız markası olan Louis Vuitton çantalarının reklamında lüks bir çanta fotoğrafına meze edip satacağı o çiğ, o haysiyetsiz gelecek, o gece giydiği şık takımların altından sırıtıyordu. Arbat’taki yaşlı kadın da elindekini satmıştı, o da… Ama kadın mecburiyetten satıyordu, o ise kibrinden ve halkına ihanetinden.
Ya onun açtığı o kirli gedikten büyüyerek çıkan, meydanlarda tankların üzerine fırlayan Boris Yeltsin? Ülkeyi mafya bozuntularına ve çetelere parça parça yağmalatan o adamın akıbeti, kendi vicdan azabının ve alkolün bataklığında çürümek olacaktı. Dünya ekranları karşısında sarhoşluktan sendeleyerek şuursuzca maskaralıklar yapacağı, bir halkın gururunu küresel ölçekte paspas edeceği o utanç sahneleri kaçınılmazdı. Kurduğu rüşvet imparatorluğunun içinde boğulurken, canını ve servetini koruyacak gizli bir dokunulmazlık anlaşması karşılığında koltuğu KGB’den gelen yeni bir güce devredip, sarayının odalarında yaşayan bir hamam böceği gibi saklanarak bitirecekti ömrünü.
İkisi de büyük sandılar kendilerini. Gorbaçov tarihin kahramanlık sayfasına geçeceğini sandı; ama adı bir fast-food kutusunun üzerinde kaldı. Yeltsin sistemi kontrol edeceğini sandı; ama sistem onu yuttu, geriye sadece titreyen, etrafındaki kadınlara sarkıntılık eden sarhoş bir gölge bıraktı. Egemenlerin adları tarihin yaldızlı sayfalarına yazılsa da, o yazılar aslında arkalarında bıraktıkları yıkımın gizlenemeyen izleriydi.
Arbat’taki o çiçekli paltolu kadın… Sabah yine erkenden kalkacaktı. Eşyalarını, o gümüş kaşıkları yeniden dizecekti kaldırıma. Kristal vazoyu tekrar çıkaracak, tekrar gazeteye saracak ve dondurucu soğukta beklemeye başlayacaktı. Kimse onun adını bilmiyordu, kimse onu hatırlamayacaktı. Bizler, acıyı uzaktan izleyen güvenli seyirciler olduğumuz sürece, o insanların gerçeğine asla dokunamazdık zaten. Bazı insanlar tarihin şovunu yapar, bazıları ise o tarihin altında diri diri ezilir. Tarih ise her zaman yanlış olanları ve hainleri lanetle hatırlar.
Şehir akıp gitmeye devam etti. Arbat devam etti, Lubyanka devam etti. Metropol’ün önünde arabalar durdu, kahkahalar yükseldi. Her şey sanki olması gerektiği gibi, hiçbir şey değişmemiş gibi yerli yerindeydi.
Yıkımın en sinsi hali bu işte: Bomba sesi yok, enkaz yok. Sadece bir sabah kalkıyorsun, caddelerde yürüyorsun, binalar yerinde duruyor… Ama o toplumun içindeki insani, ahlaki o kutsal şey çoktan gitmiş. Ve sen onun ne zaman, hangi yalanlara kurban edildiğini asla bilemiyorsun…
Bizlere”ilerleme”, “büyük dönüşüm” ya da “yeni çağ” diye anlattıkları o süslü vitrin, aslında arkada biriken devasa bir insani yıkıntı dağının üzerini örten kirli bir örtüden ibaretti. Sistem o yıkıntıları parlatıp sattıkça, kitleler kendi felaketlerini bir başarı hikayesi gibi alkışlamaya devam ediyordu.
Her şey sonsuza dek sürecek gibi görünüyordu…
Ta ki o çürümenin yarattığı gaz bir gecede tüm ülkeyi havaya uçurana, o tahtlar ve o tahtların arsız sahipleri aileleri ile birlikte tarihin çöplüğünde un ufak olana kadar!

Ali Özoğlu
23 Mayıs 2026

Köy Enstitülerinin mimarlarından İsmail Hakkı Tonguç şöyle diyor: “Demokrasinin iki çeşidi vardır. Bir zor ve gerçek olanı; öbürü de kolayı, oyun olanı… Topraksızı topraklandırmadan, işçinin durumunu sağlama bağlamadan, halkı esaslı bir eğitimden geçirmeden olmaz birincisi, köklü değişiklikler ister. Bu, zor demokrasidir ama gerçek demokrasidir.

İkincisi kağıt ve sandık demokrasisidir. Okuma yazma bilsin bilmesin; toprağı, işi olsun olmasın; demagojiyle serseme çevrilen halk, bir sandığa kağıdı atar. Böylece kendi kendini yönetmiş sayılır. Bu, oyundur; kolaydır.

Amerika bu demokrasiyi yayıyor işte. Biz demokrasinin kolayını seçtik, çok şeyler göreceğiz daha…”

Halkın eğitilmediği ülkelerde vatandaşların sandığa attıkları oy, kendilerini yönetecek olan siyasetçiyi değil, oligarkı belirler.

Oligarkın masalı şöyle başladı: “Komünizm geliyor, vatan ve din gidiyor.”

Oligarşi korkuya dayalı bir sistemdir. Birbiriyle çelişmesine bakmadan birçok unsur üstünden halkı korkutur, bu korkuya kelepçe eklenir.

Devrimini tamamlamamış bir ülke çok partili sisteme geçmemeliydi. Ne var ki II. Dünya Savaşı sonunda Türkiye’ye böyle bir şans tanınmadı. İnönü iktidarının 1946’dan itibaren politikaları değişti. Menderes, karşı devrimcilik ithamlarına o dönemin CHP’sinin icraatlarını göstererek cevap verdiği zaman haklıydı.

Bu haklılığı meşru bir gerekçe hâline getirip Amerikan usulü demokrasiyi iyice yerleştirmekte en büyük rolü üstlenmek için sakınca görmedi. O da 1955’ten sonra giderek despotlaştı. Eğitimsiz toplumların demokrasisiyle ancak despotların doğacağının canlı bir örneğiydi.

Denilebilir ki siyasetçiler, kendiler tarafından değil, gölgeler tarafından yönetilecek bir ülkeyi kendi elleriyle yarattılar. Yüzüklerin Efendisi’ndeki “Sauron’un Ağzı” misali en güzel sözlerinde bile oligarşiden esintiler fısıldadılar.

Türkiye’deki eğitim sisteminin amacı yetiştirmek değil, elemektir. Bu, mevcut düzenin devamı için önemli bir noktadır.

Vahşi kapitalizm, tenzili rütbeyle vatandaşlıktan köleliğe çevirdiklerini bir yarış sistemi içinde insani anlamda yok ediyor.

Bir aileden evladını alıyor, çocuklara ve gençlere memur gibi mesai yaptırıyor, herkesi aynı tornadan çıkmış gibi biçimlendiriyor -biçimsizleştiriyor da diyebiliriz-, yıllarca süren ve idealizmden çoktan uzaklaşarak anlamsızlaşmış eğitimin sonunda elemeye tabi tutuluyor.

Elemede kıstas ezberdir. Aileden alınacak temel eğitimi sakat bırakan sistem, insani açıdan yeterince olgunlaşmamış ve okulda gördüğü dersleri birer formalite icabı almış insanların köleliğine seviye atlatıyor.

Üniversiteler çoktan çürümeye başlamış. Akademisyenler intihalin binbir türlü yolunu buluyor. Bir zamanlar itibarlı yerlerden biri olan rektörlük makamı, cahil ve dalkavuk kimselerle dolmuş.

Bugün trafikteki magandalığın, okullardaki sözde çeteleşmenin, kamusal alanlardaki öküzlüğün, hayatın her alanındaki görgüsüzlüğün, en hayati konulara bomboş gözlerle bakanlardaki algısızlığın, ideolojisi olmayanların sosyal medyada gördükleri çarpık veya yanlış bilgilerle kendi aile üyelerine besledikleri nefretin, en saygın ve önemli mesleklerdeki itibarsızlaşmanın ve çok daha fazlasının sebebi işte bu sistemdir.

Bu sistem bir eğitim sistemi değildir. Eğitim sistemi olsaydı, her şeyden önce insan yetiştirmeyi hedeflerdi.

Sistemdeki bütün mantıksızlıklar, dönüm noktası denilen sınavlardaki “eleme zorunluluğu”na dayandırıldığına göre bu sistem, insan eleme sistemidir.

Demek ki oligarşideki temel amaç, insanlıktan elemektir.

Eğitim sistemi sürekli değiştirilmiyor. Türkiye’de eğitim alanlarında yapılanlar reform denemez, her sene değiştiği için darbe denilebilir.

Şimdi farklı bir noktadan konuya yaklaşalım:

Sosyal medya, anlık akışın egemen olduğu bir yerdir. Günümüzde hayatımıza iyice yerleşmiştir.

Aynı konu hakkındaki her haber, anlık akışa göre değişiyor. Devam eden bir sürecin sonunda verilmesi gereken kararlar, anlık akıştan dolayı sürekli verildiği için kafa karışıklığı meydana getiriyor.  

“Eğitimde reform yaptık.” diyen bir bakanın sosyal medya danışmanları her gün sosyal medyayı takip ederek vatandaşın tepkilerini gözlemlediği zaman aynı kararsızlık bu sefer karar alıcılarda ortaya çıkıyor.

Böylelikle uzun vadede sonuç alınabilecek reformlar, yerini yeni reformlara bırakıyor.

Sosyal medya, bugünün insanlarını adeta şaşkınlık içinde bıraktı. Karar alınamıyor, tepki verilemiyor, tutarlı olunamıyor, sağlam kaynaklara dayanmakta zorluk çekiliyor.

Oligarşide hükümetin ve vatandaşın arasındaki ilişki, körlerin sağırların birbirini ağırlamasından ibaret kalıyor.

Böylece her geçen gün “gelecek” biraz daha “eleniyor”.

Türk vatanı, bütün Türklerin vatanıdır.

Bu gerçeği hatırlamak, cumhuriyetin ne olduğunu kavramak, Türk vatanında tekelcilik yapanlara geleceği dar edecektir.

Devrimi tamamlayacak, sürdürecek, koruyacak bir tek parti; onu yok etmek için sıraya giren çok partili sistemin yaptığı gibi yapmayarak bütün milleti kendi bünyesinde birleştirecekti.

Teşkilatlı millet, bilinçli millet, Türk cumhuriyetini koruyacaktı.

Gerçek bir devlet, vatandaşına hukuk öğretir ki halkın egemenliği korunsun. Gerçek bir devlet, şirket ya da banka gibi davranmaz. Memleketin her sorununu çözmeyi görev bilir ki refah sağlansın.

Oligarşide aklı ve ahlakı elemek istiyorlar ki özgürlük anlamsızlaşıp insanlar başıboşluk içinde savrulsun.

Kendini başkalarına bağlama. Herkesten ve her kurumdan önce sen kendini yetiştir.

Eğitim için mekan şart değildir. Eğitim anlamını yitirince mekan, ancak sınırlamak oluyor.

İsviçreli doktor ve simyacı Paracelsus, 1538’de şöyle diyordu: “Her şey zehirdir ve zararsız hiçbir şey yoktur, bir şeyin zehir olmadığına yalnızca dozu karar verir.”

İlaçla zehir arasındaki fark, dozudur.

1789’da liberalizm geldi.

Avrupa genelinde örgün eğitim yaygınlaşmaya başladı. Fransa’da 19. yy.ın ilk yarısı tamamlanmadan eğitimli insanların sayısı iki katına çıktı. Aynı yüzyılın başında Almanya’da bir yılda ortalama 3000-4000 kitap basılırken yüzyılın ortasına gelmeden bu sayı 10.000’in üzerine çıktı.

Elbette her şey güllük gülistanlık olmadı ama bu sefer güllük gülistanlık sadece sultanların hayali olmaktan çıktı. İnsanlar giderek özgürleşmeye, cehennemi yasaklayıp herkes için cenneti yaratmaya koştular.

Batı emperyalizminin en vahşi sömürgecilik yüzyılının sonunda doğan Friedrich von Hayek, 1940-43 yılları arasında “Kölelik Yolu” adını verdiği bir kitap yazdı.

Bu kitapla birlikte neoliberalizmin temelleri atıldı.

Hayek’in görüşleri etrafında toplanan iktisatçılar, 1947’de Mont Pelerin Cemiyeti’ni kurdular.

Hayek’in görüşü özetle şuydu: Bir devletin toplumcu / Sosyalist olması, halkçı bir anlayışla sosyal yardımları sürdürmesi, kamuya ait teşebbüsler eninde sonunda kölelik getirecek ve özgürlüğü kaybedeceğiz.

Neoliberallere göre ne yapılmalıydı?

Kamuya ait kuruluşlar özelleştirilmeli, devletin ekonomi üzerindeki denetimi tamamen kaldırılmalı, özet geçecek olursak da şirketokrasinin çağı başlamalıydı.

Dünya ekonomisinin içine düştüğü bunalım, Keynes’in ekonomik istikrarın sağlanması için devletin etkin rol üstlenmesi ve bunalım dönemlerinde devletin müdahalesinin önemine dayanan görüşleriyle giderildi.

Bunalımdan kurtulan büyük şirketler, devletten de kurtulmak istediler.

Böylece zararın kamuya, kârın şirketlere ait olduğu bir döneme girdik.

Hayek’in yolu, kendini özgür zannedenlerin kölelerin yolu oldu.

1980’de ihtilâl yapılmadı, darbe yapıldı. Muhafazakâr partilerin çektiği filmlerde din karşıtı gibi gösterilse de bu darbeyi yapanların önünde İslamcılık ve neoliberalizm, yüzlerinde Kemalizm maskesi vardı.

Neoliberalizmi Türkiye’ye getirenlerin ikonu Turgut Özal’dır. Özal’ın önünü açansa Kenan Evren’dir. Evren, dinci olduğu iddiasıyla güya Özal’ı istemiyordu ama ta ABD’den üst düzey hükümet görevlileri, diplomatlar gelerek Özal için baskı yapıyordu.

Özal’ın döneminde alınan borçların ödenmesi, devleti zor duruma düşürünce Çiller’in döneminde 5 Nisan kararları alındı.

5 Nisan kararları kapsamında PETKİM, Havaş, THY’nin bir kısmı, Erdemir, Petrol Ofisi ve TÜPRAŞ özelleştirildi.

Halkın oyuyla iktidara gelenler, halkın malını plütokrasiye peşkeş çektiler.

Tansu Çiller, devletin düzenini nasıl nitelendirdi, biliyor musunuz?

“Son Sosyalist devlet.”

Aradan yıllar geçti. “Babalar gibi satarız.”cıların pirlerinden Abdullah Gül, 2010 yılında “Devletin içindeki Sovyetler Birliği çöküyor.” dedi.

Babalar gibi satarken dillerinden şunu hiç düşürmediler: Özelleştirilen kuruluşlar, devlete yük oluyor.

Sonra ne oldu?

Liyakatsizlik zirve yaptı.

Oligarklar daha da güçlendi.

10 yerden huzur hakkı almadan huzuru gelmeyen siyasetçiler çoğaldı.

Devletin kurumlarında, belediyelerde ihtiyaç fazlası elemanlar var. Bunların önemli bir bölümünün statüsü hayalettir. Bir kısmı ise gezgin durumundadır. Paris’i gezip hava atmak, vatandaşa tepeden bakmak, okuryazarlığı olmayan yaşlıları en ufak bir hatada azarlamak için para alıyorlar.

Millete hizmet etme makamlarının hepsi, “rahat etme”, “sırtını yaslama” makamı olursa oligarkların düzeni sağlama alınır. Öyle de oluyor.

Maaşla çalışan insanların maaşından her ay kesinti yapılması, bu kesintilerin artarak yıl sonunda maaşı yutması gibi bir garabet var.

Cumhurbaşkanı, genç bir girişimciyi görüyor ve hayretler içinde şu cümleyi kuruyor: “Maaşını ödüyorsun!”

Siyasi iktidarın mensupları demek ki Cumhurbaşkanı’na sürekli “Kimse vergi vermiyor.” diyor. Sonra memlekete vergi de ödemeyen, her taşın altında bir vukuatı saklanan böyük mü böyük zengin iş adamlarının vergi borçları affediliyor.

Ne kadar adil bir düzen ki biz vergi vermiyoruz (!) diye gariban iş adamlarının da vergi borçları affediliyor.

Vergi ödemeyip aynı anda milletin ekonomisini ayakta tuttuğu iş adamlarımızı ulularken okul okurken kredi verilen, üç beş kuruş borcun altında ezilen gençlerimizi meydanlara çıktı diye dövüyoruz. Hapse atıyoruz.

Bir Cumhurbaşkanı, uçan kuştan vergi kesilen bir memlekette “Vergi ödüyorsun!” diye şaşırıyorsa kasada para görmüyor demektir.

Biz de vatandaşlar olarak maaşımızı yattıktan sonra birkaç saat sevip, okşayıp başka ceplere uğurluyoruz.

Hem vahşi kapitalist düzende çok çalışıyoruz hem de borçla geçinebiliyoruz.

Borcu borçla kapatarak yaşıyoruz.

Bilinçsiz, sınırsız tüketiciliğe itilip gereğinden çok harcamakla suçlanıyoruz.

Banka reklamlarının kumbaradan savurganlığa evrilmesinin nedeni, bugünkü sosyo-ekonomik durumumuzdur.

Çok parası olanların cebimizden sürekli tırtıklaması, her zaman paragözlükten değildir. Çok harcatıyorlar, bununla yetinmeyip uydurma masraflarla yaptıkları ufak ufak kesintilerle kendi kölelik düzenlerini devam ettiriyorlar.

Çok para istedikleri için değil, köle yapmak için borçlandırıyorlar.

Böyle bir ülkede “Süphanallah” sözlerinden, “Ezanı Türkçe yaptılar!” hamasetinden, “Kur’an okuyamazdık, şeytanlar evimizi basardı.” yalanlarından daha sık ne duyulabilir?

Dinin bir masal olup olmaması başka bir meseledir.

Ama günümüzde dine dair her şey, kulaklara bir ninni gibi fısıldanıyor.