Sahte Tarihin Rum Mezarlığındaki Sonu ve Devlet Adına Pazarlanan bir Hafıza Tahrifatı

Bu yazı bir mezar yazısı değildir.
Bu yazı bir aileye saldırı da değildir.

Bu yazı; anayasal laikliğe aykırı biçimde kamusal alanda üretilmiş ve yıllarca korunmuş
bir tarih suistimalinin kayda geçirilmesidir.

Ve evet, bu kayıt bazılarını rahatsız edecektir.
Çünkü bu metin bir iddiayı değil, artık savunulamaz hale gelmiş bir anlatının sonunu ilan eder.

Devletin Gölgesinde Oynanan Tiyatro: Kullanışlı Düşmanlık

Papa Eftim ve ailesi yıllardır kendini şu pozisyona yerleştirdi:
“Türk’ten daha Türk”,
“Fener’e karşı milli set”,
“Devletin yanında duran kilise”.

Bu söylem uzun süre iş gördü.
Çünkü Fener Rum Patrikhanesinin tarihsel ve siyasal bagajı ağır kirlidir.
Ve bu ağırlık, sahte bir karşıt figür üzerinden perdelemeye çok uygundur.

Ama bugün artık şu netleşmiştir:

Papa Eftim anlatısı, Fener’le gerçek bir hesaplaşma üretmedi. Sadece meseleyi kişiselleştirerek bulanıklaştırdı.

Gerçek sorunlar konuşulmadı.
Yapısal imtiyazlar tartışılmadı.
Mülkiyet, temsil ve laiklik başlıkları bilinçli biçimde ertelendi.

Bunun yerine ne yapıldı?

Bir kişi, bir aile ve bir mezar üzerinden “milli refleks” üretildi.

Türk oğlu Türk’üz Diyen Diller, Bedeni Rum’a Teslim Eden Eller

Papa Eftim’in mezarının Rum Ortodoks Mezarlığı’nda bulunması, tek başına ele alındığında “kişisel tercih” denilerek geçiştirilebilir.

Ama mesele burada bitmiyor.
Çünkü bu bir istisna değildir.

Papa Eftim’le birlikte, ailesinden vefat eden çocuklar da aynı Rum Ortodoks Mezarlığı’na defnedilmiştir.

Üstelik bu definler;

• kendiliğinden olmamış,
• idari süreçler işletilmiş,
• devlet makamlarından açıkça izin ve destek talep edilmiştir.

Bu noktadan sonra artık şunu söylemek zorundayız:

Bu, bireysel bir tercih değil süreklilik arz eden ailesel bir kimlik inşasıdır.

Ve bu tercih, kamuoyuna anlatılan “kopuş”, “ayrılık” ve “alternatif cemaat” söylemiyle asla örtüşmüyor.

Toprak yalan söylemez.
İnsan söyler.

Cemaatsiz Patrik, Topraksız Kilise

Ezber cevap bellidir: “Mezarlık dini gelenektir.”

Evet.
Ama hangi geleneğin?

Eğer Papa Eftim ve ailesi gerçekten;

• Fener’le bağını koparmış,
• Rum Ortodoksluğunu reddetmiş,
• “Türk Ortodoksluğu” adıyla ayrı ve yaşayan bir cemaat kurmuş olsaydı, en azından şu olurdu:

• o anlatının bir mezarlığı,
• bir defin alanı,
• sembolik de olsa bir toprağı.

Bütün bunlar varmı? Yok.

Çünkü ortada yaşayan bir inanç sistemi yok, siyasi ihtiyaçlara göre dolaşıma sokulmuş bir söylem var.

Ve toprak, duruma göre politik anlatılara biat etmez.

Ata’nın İmzasıyla Sahte Çek Yazmak: Nutuk’ta Olmayan Cümle!

Papa Eftim’in mezar taşında yer alan ve Mustafa Kemal Atatürk’e atfedilen “Bu memlekete bir ordu kadar hizmet etmiştir” cümlesi;

• Nutuk’ta yok,
• TBMM zabıtlarında yok,
• Resmi arşivlerde yok.

Bu söz, yalnızca aile anlatılarında var.

Ve bu sözün bir mezar taşına kazınması, masum bir övgü değildir.

Bu, Atatürk’ün adını ve Türk devletini belgesiz bir hikâyeye açık çek gibi kefil yapmaktır.

Kamusal alanda sergilenen bir mezar taşı, özel bir hatıra değildir.
Okunur. Tekrar edilir.
Sessizce “doğru” kabul edilir.
İşte milli hafıza tam da böyle tahrif edilir ve sahte bir tarih yaratılır.

Miras Yedi Torunların Denetimsiz Saltanatı

Bu anlatı geçmişte kalmış değil.
Bugün torunlar üzerinden güncellenmektedir.

Papa Eftim’in torunları;

• kilise temsilcisi sıfatıyla,
• dini kimlik adına,
• siyasal içerikli açıklamalar yapıyorlar.

Bir yandan “Türk Ortodoks” mirasıyla milli dile yaslanılırken diğer yandan Rum Ortodoks geleneğinin uluslararası söylemi kullanılıyor (Papa Eftim’in Athenagoras’a, “cihan (ekümenik) patriği” övgüleri dizdiğini unutmayın.).

Bu bir kültürel çoğulluk değildir.

Bu; denetlenmeyen, muğlak ve çift yönlü bir temsil iddiasıdır.

Ve tam da bu yüzden anayasal bir meseledir.

Cübbeli Siyasetin Dokunulmazlığı: Laiklik Anıtkabirde mi Kaldı?

Mustafa Kemal’in laiklik anlayışı bir yorum değildir.
1924’ten 1937’ye uzanan açık ve yazılı bir kurucu devrimlerin tercihtir.

Bu tercih şunu söyler:

• Dini cemaatler siyasal temsil makamı değildir.
• Hiçbir inanç grubu “milli irade” adına konuşamaz.
• Devlet, dini figürler üzerinden meşruiyet üretmez.

Bugün kilise temsilcisi sıfatıyla siyasal konuşmalar yapılabiliyorsa burada sorun “kim konuştu” değil,
konuşanların neden durdurulmadığıdır.

Sadakat Değil, Araçsallaştırma: En Büyük İhanet

Atatürk’ün hiç söylemediği bir söz mezar taşına kazınırken, aynı anda onun en temel devrimlerinden biri fiilen askıya alınmaktadır.

Atatürk’ün adı kullanılıyor ama laiklik yok sayılıyor.

Fotoğrafı binalarını boydan boya kaplıyor ama ilkeleri görmezden geliniyor.

Bu, bir bağlılık değildir.
Bu, Mustafa Kemal’i araçsallaştırmaktır.

SON SÖZ: Milli Onur İçin O Yazı Silinmelidir

Bu yazı mezarlara saldırmak için yazılmadı.
Bu yazı ölülerle kavga etmez.

Ama şunu açıkça söylüyoruz:

• Atatürk’ün söylemediği bir söz kamusal alanda tutulamaz.
• Çifte kimlikli temsil laikliğe aykırıdır.
• Sahte karşıtlıklar, gerçek hesaplaşmaların yerini tutamaz.

Toprak doğruyu söyler.
Taş bazen yalanı taşır.

Cumhuriyet, taşı değil belgeyi, efsaneleri değil ilkeleri esas almak zorundadır.

Ve evet,

Atatürk’e ait olmayan o cümle, Rum Ortodoks mezarlığında bulunan o mezar taşında yani kamusal alanda tutulamaz.

Tutulmamalıdır ve silinmelidir.

Bu bir intikam çağrısı değil.
Bu milli hafızaya ve milli onura bir kayıt düşmedir.

Ve bu kayıt artık isteseniz de silinemez.

Dip Not ve Önemli Hatırlatma:

1924-1937 kurucu laiklik anlayışı şunu söyler:

• Devlet, dini kimlikleri siyasi temsil makamı olarak tanımaz.
• Dini unvanlar, siyasal veya kamusal temsil yetkisi üretemez.
• Hiçbir kişi ya da yapı, “inancım adına” gerekçesiyle konuşarak devlet alanında meşruiyet devşiremez.

Çifte kimlikli temsil tam olarak bunu delmeye çalışır:

• Bir yandan “ben sıradan bir vakıf yöneticisiyim” der,
• Öte yandan “ben bir kiliseyi, bir geleneği, hatta tarihsel bir misyonu temsil ediyorum” algısı yaratır ve laiklik ilkesini delik deşik eder.

Kaynaklar

• TBMM Zabıt Ceridesi, 1920–1938
• Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, TTK Yayınları
• Teoman Ergene (Papa Eftim), ilgili eser
• Vakıflar Genel Müdürlüğü azınlık vakıfları kayıtları
• Rum Ortodoks cemaat mezarlıkları resmi defin kayıtları
• Erik Zürcher, Turkey: A Modern History
• Baskın Oran, Türkiye’de Azınlıklar
• Bernard Lewis, The Emergence of Modern Turkey

Akıllı adam, düşmanın aklını ele geçiren adamdır. Akılsız adam, düşmanının aklıyla hareket eden adamdır.

Sosyal medya, maskeli makinistlerin koyunları kendi katarına bindirdiği mecradır. Bütün koyunlar birbirini uçuruma doğru telkin eder.

İnsan hafızası, anıları zannedildiği gibi video kaydı olarak almaz. Daha sonradan parçaları birleştirir. Bu yüzden insan hafızası sesleri, görüntüleri bir araya getirerek hatırlamaya çalışır. Bu sırada birçok şeyi belli bir ölçüde ya da tamamen yanlış hatırlayabilir.

Bu nedenle bazı olaylar ve durumlar “semboller”le kaydedilir. Bir kelime, bir görüntü, bir ses birçok şey çağrıştırabilir. Çağrışımlar bir araya gelince insan hatırlamaya başlar.

Mustafa Kemal, Türk bayrağı, Türk vatanı, Türk milleti, Türk devleti… Bunlar zihninizde neyi harekete geçiriyor? Bir düşünün bakalım.

Gösterge bilimi, psikoloji, şu veya bu demeyeceğiz. Ayrıntıya girmeye gerek yok.

Geçtiğimiz günlerde, X platformundaki anonim bir hesaptan güya isyan halinde bir paylaşım yapıldı. Hamasi bir söylem içinde yazıldığı için çok etkileşim aldı.

“Şehitler ölür, yangın onların baba evine düşer, siz bu acıyı ailelerine sorun.”

Açılım sürecindeki iktidar ve ortaklarının muhalefet kimliğine bürünmüş söylemidir bu. Açılıma muhalefet edenlerin şehitleri hatırlatmasına karşı, insanların hamasi cevapla karşılaşma korkusuna sürüklenerek susturulmasıdır.

Böylece güya “şehitler” söylemi, açılım gafletinin önünden kaldırılmış oluyor.

Oysa ocağına ateş düşmemiş Türk evi yoktur. Yaşadığı acıya rağmen “Vatan sağ olsun.” demeye devam eden Türk anaları, Türk babaları vardır.

Şehitler ve gaziler, hafızamızın ve bilincimizin kodlarıdır. Şehidin unutulması, toplumun çökmesidir. Demek ki şehit, unutulduğunda da ölmez. Ölen, insanlığını yitirendir.

Şehitlerin ölüp ölmediğiyle ilgili dini hüküm neymiş? Bu bizi çok alakadar etmez.

Ancak bilesiniz ki şehitleri unutmak, hafızanın sıfırlanmasıdır. Bu topraklarda en çok şahit olduğumuz şeylerden biri, hafızaların sıfırlanmasıdır. Hafıza sinsi propagandalarla sıfırlanıp durmasaydı, bu ülkenin siyasi çehresi çok başka olurdu.

Sözün özü…

Kimsenin katarına binmeyin.

Düşmana aklınızı kullandırmayın.

Şehitler ölmez. Şehitler ve gaziler hafızamızın en güzel, en şerefli sembolleridir.

Yitip giden yegane şey, ahlak ve akıldır.

Mustafa Kemal’in askerleri akıllı ve ahlaklıdır.

Selam olsun, Mustafa Kemal’in askerlerine!

Ülkesini düşünen herkesin hafızası sağlam olmalıdır. Bazen hatırlamak için bazen de gözden kaçanları fark etmek için arşivleri açıp karıştırarak analiz yapmak önemlidir. Bu analizler olaylar arasındaki bağın, devletlerin zaman algısını anlamak için bir anahtardır.

Ülkemizdeki sözde mülteci meselesinin, hafız kızların fotoğraflarını sansürleyen müftülüklerin, Türkiye ekonomisinin bugünkü durumunun daha iyi anlaşılması için de 90’lı yıllara dönüp bakmak faydalı olacaktır.

Öncesinde ne demek istediğime dair sadece küçük bir örnek vereceğim.

Cengiz Çandar, 1995 yılında şöyle yazmıştı: “(Türkiye) ya büyüyecek ya küçülecek.”

Çandar’ın bu akil (!) yaklaşımını “Mezopotamya Ekspresi Bir Tarih Yolculuğu” isimli kitabında da yer alan aynı minvaldeki şu ifadelerle görmekteyiz: “Yaklaşık yüz yıl önce, Orta Doğu bölgesinde, ulus-devlet formatında kurulmuş bir ülkenin, kuruluş dogmalarına göre varlığını devam ettirmesi mümkün görülmüyor. Ya küçülecek ya büyüyecek ama aynı kalamayacak.”

Tabii Çandar’ın bu türlü ifadelerini Orta Doğu’nun barış meleği (!) olan ABD’li kurum ve kuruluşlar yakından biliyorlardı. O kadar yakından biliyorlardı ki belki de Çandar’ın kendisinden bile önce biliyorlardı! Özellikle Birleşik Devletler Barış Enstitüsü (USIP)…

Tuncay Güney’in 2012 yılında Vatan gazetesinden Mustafa Mutlu’ya yazdığı mektupta şunları söylüyordu:

“Özal’a Amerika, ‘Türkiye’yi ya büyüt ya da küçültelim’ dedi. Türkiye büyüyemedi, küçülecek. Özal’a ‘Büyük Orta Doğu devleti olsun’ demişlerdi; olmadı. BOP dayandı kapımıza…”

Tuncay Güney kimdi?

Biraz becerikli bir sahte belge uzmanıdır. Örneğin 90’lı yıllarda Özal Harp Dairesi adına belge düzenleyip belediye başkanlarının kapısına giderek rüşvet istemiştir. Yine Abdullah Çatlı ve Abdullah Öcalan’ı aynı kare içerisinde gösteren fotoğrafı montajlayan yine odur. Neyse ki Çiller ve ekibi fotoğrafı inceletmeyi akıl etmiş de üç beş kuruşla kurtulmuşlar.

Ama galiba Türkiye ve siyasetçilerin kaderi çok yerde ayrıştığından ülkemiz o kadar şanslı olmamıştı. Güney’in sahte belge ve montaj fotoğraflarıyla başlayan ve askeri casusluk operasyonu da olan bir “tasfiye” hareketi başlamıştı. Ergenekon ve Balyoz kumpaslarıyla Türkiye, ABD’nin çizdiği kadere sürüklenmeye başlamıştı.

“Ilımlı İslamcı” Müslümanlar bu işin neresindeydi? FETÖ’nün teşeronluğunu biliyoruz. Bir de olaya pragmatist yaklaşmakla övünenler var ki her şeyin bir plan olduğunu iddia ediyorlar. Hâlbuki yine 90’lı yılların hareketliliği içinde Türkiye’ye biçilen rolün ve bugünlerin açıklamasının yapıldığı bir kaynak hiçbir şeyin pragmatizmle filan ilgisi olmadığını gösteriyor.

Obrad Kesic, 1995 yılında “Mediterranean Quarterly” dergisinde özetle şunları yazmıştı:

“…Amerikalılar, ABD’nin bu üç bölgeyle ilgili olarak Türkiye’den beklediklerinin hiçbirinin gerçekleşmemesi sonucu iki ülke arasındaki özel ilişkilerin sürdürülmesine Türkiye’nin bağlılığını sorgulamaya başladılar. Bu, Türkiye’nin jeostratejik rolünün, ülke ekonomisinin ve ülkedeki siyasal durumun çok daha eleştirici bir bakış açısıyla incelenmesine yol açtı.”

Kesic özetle şunları söylüyor: “ABD’nin nüfuzundan çıkıp tam bağımsız olmak isteyen bir Türkiye, her yönden saldırıya maruz kalacaktır.”

1995 yılına kadar saldırı altında değil miydik? Elbette ama unutmayalım: 90’ların özellikle ikinci yarısından itibaren saldırılar aşikâr bir hâl almıştır. O yıllar, gizlenmesi mümkün olmayan saldırıları ifşa edenlerin öldürüldüğü yıllardır. 2000’li yıllara gelindiğinde ise demokratikleşen (!) saldırılar, hukuksuzluk eliyle gerçekleştirilmeye başlanmıştır.

Kesic devam ediyor:

“Amerikan istihbarat çevreleri, resmi olmayan değerlendirmelerinde, Kürtlerle uzlaşmaması hâlinde, yeniden canlanan ve birleşen bir Kürt hareketi, ekonomik durgunluk nedeniyle kitlelerin huzursuzluğunun artması ve İslamcı köktendinci tepki sonucu Türkiye’nin parçalanacağını öngördüler. Kürt sorunu nedeniyle ortaya çıkan bölünmeler açık hâle gelmiş ve sorunlar yaratmaya başlamıştır.”

Zannederim 2000’li yılların başlarında o zamanın gündemine göre yazılan birçok yazı ve birçok kitap, 1995 yılında yazılmış olan bu yazı kadar isabetli değildir. İşte burada hafıza ve olaylar arasındaki bağ devreye giriyor. Devletler için zaman işte böyledir.

TSK’ye operasyon yapılırken pragmatist yaklaşan bir kimse isterse operasyon yapanların yanında olmasın. Kendi ordusunun, kendi devletinin yanında olmayan bir kimse ancak gizli birtakım amaçların peşinde koşuyordur.

Ilımlı İslam maskesi de burada yok oluyor ve “köktendinci” anlayış ifşalanıyor.

Allah için cihat ettiklerini düşünenlerin saldırmayacağı kimse yoktur. Kutsal bir amaca hizmet ettiğini düşünen herkes, her şeyi yapabilir. Allah için cihat edenlerin iş birliği yapmayacağı kimse de yoktur. Türkiye’de belli bir kesim tarafından yüceltilen Taliban, Brzezinski helikopterden inip “God is on your side!” diye haykırınca asıl cihadına başlamıştı.

Sığınmacı meselesi tüm bunlardan bağımsız değerlendirilemez. Türkiye, özellikle Afganistan ve Pakistan’dan köktendinci ihraç ediyor. Önceki yazımda da yazdığım gibi, ülkeye gelenlerin Türkiye-İran ilişkilerindeki küçük de olsa arızalar çıkarabileceğini unutmayalım. Bunlar, içeride de rejime ve topluma karşı sıkıntı oluşturacaklardır.

Ve darülharpte her şey mübahsa Türkiye’yi küçültmek için kimlerin yan yana geldiğini ve gelebileceğini siz düşünün.

Son olarak…

2013 öncesinde kurulan “Genç Siviller” gibi oluşumların sözde kanaat önderleri yeniden piyasaya çıktılar. Sığınmacıları ölümüne savunan bu kişilerin rahatlığı, son zamanlarda gerçekleştirilen tutuklamaları X uygulaması üzerinden önceden haber vermeleri, yine bu dönemde Batı’ya doğru kaymayla birlikte birtakım FETÖ’cülerin hükümette görev alması, kayıkçı kavgası mantığıyla yürütülen operasyonlarla yıllar önce olduğu gibi toplumun reflekslerinin köreltilmesi veya kontrol alınması gibi durumlar, darülharpte eskiye dönmenin de pek mümkün olduğunu gösteriyor.

Hafızası güçlü olan kolay kolay yanılmaz. Dünü ne kadar anladık? Bugünü nasıl görüyoruz? Yarına dair ne düşünüyoruz? Zaman gösterecektir.

Türk toplumunda yaratılan his de budur. Evet, bizim tarihimiz çok yanlış bir bakış açısıyla ve yüzeysel olarak anlatılır. Evet, kendi tarihimize dair pek çok şey Hint-Avrupa efsanelerine dolayısıyla emperyalizmin Hitler yaratan kibirli bakışına dayandırılarak anlatılır. Buna bir de insanlık veya din sosu eklendiği zaman hezeyana, hamasete muhatap olan kişi kendinden geçmeye başlar. Sahte bir aydınlanma hissi gelir. Oysa güneşin aydınlatmasıyla mumun ya da ampulun aydınlatması bir değildir.

Mevcut siyasal iktidarın işlediği suçlardan biri işte bu sahte aydınlanmadır. Cumhuriyetin ya da Atatürk’ün yanlışlarını tartışmaya açmak bahanesiyle millete birçok yalanlar söylendi. Elbette akıl, mantık, samimiyet, saygı sınırlarında eleştiri yapılabilir ama siz topluma fikir diye safsata sunar ve onu bununla oyalarsanız kısa zamanda zekâ seviyesini düşürürsünüz. En önemlisi de insanların mevcut devlete karşı aidiyetini zayıflatırsınız.

Son yılların en nankörce iftiralarından biri, harf inkılabıyla toplumumuzun cahil bırakıldığıdır. Bu safsatayı savunan sıradan bir vatandaşa kızmak yerine anlatmak gerekir. Dinlemiyor veya anlamıyorsa ya da böyle olacağını baştan anlıyorsanız susarsınız. Asıl kızılması gerekenler sözde profesörlerle pabucumun aydınlarıdır. Bakımlı bir sakal, hayli pahalı şık bir takım elbise, konforlu bir çalışma odası ve o malûm fes… Ilımlı Müslüman olacağız diye ılık süslümanlara dönen pabucumun aydınlarının tarifi budur. Dillerindeki safsatalar ise yeteneksiz, bilgisiz, kendine güveni olmayan kimselerin farklı olabilmek için başvurabilecekleri tek şeydir.

Şimdi gelelim harf inkılabına…

Çok geriye gitmeden önce Fuad Köprülü’nün, harf inkılabının ilk zamanlarında Milli Mecmua’da kaleme aldığı görüşlerini hatırlayalım. Köprülü, Batı medeniyetine girmenin Latin alfabesini kabul etmekle olacağını zannedenlerin yanıldığını öne sürer. Ülkü dergisinde, inkılabın 10. yılına özel yazdığı yazıda ise “Bu kadar azametli, bu kadar geniş bir dönüm noktası var mıdır? Bilemeyiz. Bir milletin alfabesini bırakıp yeni alfabe kabul etmesi, eski kültür dairesinden çıkıp yeni bir kültür çevresine girmesi demektir. Arap alfabesinden çıkmakla Orta Çağ Doğu kültüründen silkinip çağdaş Batı kültürüne girmek iradesini göstermiş oluyorduk” der.

Köprülü’nün kaleme aldığı ilk yazıyı görüp ikinci yazıdan haberi olmayan içi geçmiş sazanlarla ikinci yazıyı okuyup tarihi kırpmaya kalkan işgüzarlar arasında hiçbir fark yoktur. Bu ülkeye kötülük etmek için programlanmış cehalet klonları arasında ayrılık gözetemiyoruz.

İşin tarihi seyrine gelelim.

Bu sefer çok geriye gidersek Kâtip Çelebi’nin şöyle dert yandığını görürüz: “Herkes onaylar ki müddet-i ömründe doğru yazılmış bir kitap öğrenememiştir.”

Kâtip Çelebi’nin serzenişinin ne anlama geldiğini kendisinden iki asır sonra Münif Paşa sayesinde daha iyi anlıyoruz. Paşa, 1862’de Cemiyet-i İlmiyye-i Osmaniye’de Arap harflerine yeni bir şekil vermek, harfleri ıslah etmek, yazılışı ve okunuşu kolaylaştırmak gerektiğini anlatmıştı. Yine Latin harflerine dair görüşlerinde ise en çok dikkat çektiği şey, Avrupalıların Latin harfleri sayesinde doğru yazmaları, meramlarını eksiksiz anlatmalarıydı. Kâtip Çelebi’nin serzenişi işte böylece Münif Paşa’da yankı bulmuş.

Azerbaycan Türkleri arasında ise Arap harflerinin ıslahatına ve Latin harflerine dair çalışma yapanların öncüsü Mirza Fetheli Ahundzade olmuştur. Bu değerli Türk aydını, Arap harflerinin ıslahıyla ilgili çalışmalarına dönemin sadrazamı Keçecizade Fuad Paşa’ya sundu. Cemiyet-i İlmiyye-i Osmaniye’de Arap harflerinin ıslahı makul bulunup kabul edilse de işin hem müşkilatının ağır olacağı hem de “…eski asar-ı İslamiyenin nisyanını da müeddi olacağından” reddedilmiştir. Ahundzade bu tarihten sonra Latin alfabesinin kabulünü savunmuş ama yine netice alamamıştır.

19. yy. sonlarından başlayıp 20. yy. başlarına kadar tartışmalar genellikle Arap harflerinin ıslahı üzerinedir. Enver Paşa da Harbiye’de nazır olduğu zamanlar bu çalışmalara katılmış, “Enveriye”, “Hatt-ı Enverî”, “Hatt-ı Cedid” gibi isimlerle adlandırılan huruf-ı munfasıla ise yaygınlık kazanmadı. Arap harflerinin ayrı yazılmalarına dayanan bu şeklin yaygınlık kazanmayışını Şakir Ülkütaşır şöyle anlatıyor: “Bu reform da olumlu bir sonuç vermedi. Veremezdi, çünkü bu önerilerde ne mantıki bir esas ne ayrışık bir vasıf vardı. Kısacası, eskilerin bu işe biraz yenilik vermek isteği idi.”

Ne Latin harflerinin kabul edilmesi ne de Arap harflerinin, Türkçenin yazımında yetersiz kalması konusundaki görüşleri yeni değildir. Açıkça görüldüğü üzere de “İslami” açıdan sakıncalar göz önüne alınarak ıslahata yanaşılmıyor. Hâlbuki aslolan, milletin hızlı bir şekilde eğitilmesiydi.    

Harf inkılabıyla birlikte hayatımıza giren Millet Mektepleri, Latin alfabesinin kabulünden sonra 4 ay süreyle eğitim veriyordu. Milletimizin yeni harfleri benimsemesi bu sayede daha hızlı ve daha kolay oldu. 1 yılda 65 bine yakın insanımız okuma yazma öğrendi.

Son iki noktaya gelip yazıyı noktalayacağım. Faydalanılabilecek kaynakların bir kısmını yazımın son bölümüne ekleyeceğim.

Bir süre önce hayatını kaybeden Teoman Duralı’nın, harf inkılabına dair söyledikleri sosyal medyada yeniden dolaşıma girdi. Duralı, harflerin değişmesini “hafıza soykırımı” olarak nitelendiriyor ki bu vahim hezeyanı nedeniyle kendisi hayatta olmadığı için olumsuz bir ifade kullanmayacağım. Ne var ki bu da apayrı bir yanlıştır, gözünün önündeki gerçekleri görememektir.

Çok eskilere gidersek Frankların kendi tarihlerine dair kroniklerine rastlarız. Macarların, Kıpçak bozkırlarına gelip köklerini aradıklarını görürüz. İsveçlilerin ta İskandinav topraklarından kalkıp Doğu Türkistan’a giderek ilk vatanlarının izini sürdüklerini öğreniriz. Buna karşın toplum açısından bakarsak bizim bilgimiz ekseriyetle Oğuz Han’la, Afrasiyab’la sınırlıdır ki bunlardan da geriye artık efsaneler kalmıştır. Eski köklerine dair bilimsel çabalarla efsaneleri yorumlayan Batılı çağdaşlarına karşın Osmanlı devletindeki birçok aydın geride kalmıştır. Ancak son devirlerde bu durumun değişmeye başladığını ama yine de geride kaldığımızı görüyoruz. Orkun Yazıtlarını çözme konusunda ilk yarışa girenlere, heyecananlara bakalım. Bir de aynı süreçteki ağır tavrımızın nedenlerini gözden geçirelim.

Orkun Yazıtlarında ise ilginç ama pek üzerinde durmadığımız bir noktaya rastlıyoruz. İfade özetle şudur: “Kişioğlu kılındığı zaman onların üstüne atalarım kağan kılınmış.”

Biz bugün hafızasını sıfırlamış bir toplum olarak (!) Orkun Yazıtlarından hareketle hem Türk Kağanlığı devri hem de daha eski devirlere dair çıkarımlarda bulunmaya çalışıyoruz. Bu çıkarımlardan hareketle Türk kültürüne dair bir şeyler öğrenmeyi umuyoruz. Yazıtların birçok yönden muhteşemliği ayrı bir mesele olmakla beraber -siyasi nedenleri bir kenara koyarsak- hafızamızda gelenek görüyoruz, kültür görüyoruz, inanç görüyoruz, edebiyat görüyoruz ama eski devirlerin olaylarına dair pek bir şey göremiyoruz. Ancak yabancı kaynaklar hariç…

Biz eski tarihimizi yeni yeni keşfederken bırakalım bugün bildiğimiz Hunları, İskitleri; daha eskilere gidip Etrüsk-Türk ilişkilerini araştıran yabancılar vardı: Isaac Taylor gibi.

Evet, tarih yapan milletiz. Gel gelelim, “Hafıza soykırımına uğradık” şeklindeki düşünceyi ancak ve ancak nankörlük olarak görebiliriz. Çünkü bugün bile memleketin 10 yıl önceki gündemini adamakıllı hatırlıyor olsaydık belki çok şey daha başka olurdu. Fakat hatırlamıyoruz. Ergenekon ve Balyoz kumpasları büyük tarihi olaylardır. Bakın bakalım, toplumun ne kadarı bu fenalıkları hatırlıyor.

Bugünkü Türkiye’nin tarih bilgisini tarihteki herhangi bir dönemle kıyaslayın. İşin hafıza soykırımı değil, hafızayı diriltmek olduğunu rahatlıkla görürsünüz. Tabii kimileri hafızayı Türklerin kitleler hâlinde İslam’ı benimsediği dönemlerden itibaren başlatıyor. Yani asıl sıfırlamayı yapıyor. Tarihi sıfırlamak, Latin harflerinin kabulüyle değil de İslam öncesi Türk tarihini sıfırlamakla mümkün olabilir. Nitekim cumhuriyetimizin ilanı ve harf inkılabıyla birlikte eğitim daha da yaygınlaşmış ve her şeyden önce hızlanmıştır.

Aslolan da budur.

Hiçbir alfabede büyülü güç yoktur. Arap harfleriyle yazan bir kimse daha Müslüman olmaz; Latin harfleriyle yazıyoruz diye muasır medeniyetlere seviyesine çıkmış olmayız. Söz konusu olan şey eğitimdir. Bu nedenledir ki Osmanlı devrindeki aydınlar, belli bir dönemden -özellikle Osmanlı Türkçesinin daha çok yabancı kelimelerin etkisinde kaldığı dönemden- itibaren doğru yazma ve doğru okuma üzerine kafa yormuşlardır. Yine dönemin şartlarından ötürü Latin harflerinin sessiz bir şekilde de olsa öne sürüldüğünü görmekteyiz.

Bu milletin hafızasının harf inkılabıyla sıfırlandığını iddia edenlere aldanmayın. Onların derdi milletin tarih bilmemesi değil, tarih bilmesidir. Onlara göre Türk Kağanlığına, Hunlara, İskitlere ne gerek vardır ki? Nihayetinde bir noktaya kadar onlar da azılı Türk düşmanlarının savunduğunu savunuyorlar. Diyorlar ki: “Türkler eskiden medeniyetsizdi.”

Aralarında yalnız bir fark vardır.

Bir taraf hâlâ medeniyetsiz olduğumuzu iddia eden azınlık faşistlerinden oluşuyor.

Diğer taraf ise İslam sayesinde medeniyetle tanıştığımızı iddia ediyor ve önceki dönemleri aşağılamayı, yaftalamayı seçiyor.

Oysa hafızanın başlangıç noktasını ideoloji belirleyince kişilerden aydın, bilge profesör olmaz; olsa olsa palyaço olur.

Çevrilmiş onca kitabı, onca risaleyi tek satır bile okumayan kimseler hafızanın sıfırlanmasından söz edemezler. Okuyamıyoruz değil, okumuyorsunuz.

Yararlanılan Kaynaklar:

Şakir Ülkütaşır, “Atatürk ve Harf Devrimi”, TDK Yayınları, 4. Baskı, Ankara, 2009.

Theodor Menzel, “1926 Bakü 1. Türkoloji Kongresi”, Palet Yayınları, Konya, Nisan 2017.

Mehmed Mazlum Çelik, “Osmanlılar Arap Alfabesinden Rahatsız mıydı?”, Independent Türkçe, https://www.indyturk.com/node/568211/haber/osmanl%C4%B1lar-arap-alfabesinden-rahats%C4%B1z-m%C4%B1yd%C4%B1, erişim: 06.08.2023

Metin Kale, “Harf Devrimi”, Erdem, Yıl: 1999, Cilt: 11, Sayı: 13, ss. 811-831.