Tarih, anlatılan hikâyelerin tekrarı değildir; belgelerle doğrulanabilen gerçeklerin analizi ve sentezidir. Bugün elimizde, Papa Eftim kişisinin anlatımlarını doğrudan destekleyen orijinal bir belge bulamıyoruz. Keskin Beyannamesi’nin varlığına dair iddialar, birbirini referans gösteren kaynaklar zincirine dayanıyor ve bağımsız ve doğrulanabilir tek bir belge yok.

Eğer gerçekten 1918’de iddia edildiği gibi bir beyanname yayımlanmış olsaydı, o dönemin resmi arşivlerinde veya bağımsız kaynaklarda yer alması gerekirdi. Papa Eftim hakkında kalem oynatan yazıcılar güruhu bu beyannamenin varlığına dair Eftim’in çocuklarının ve torunlarının söylemleri dışında somut bir kanıt sunamıyorlar.

Kendi mücadelesini Mustafa Kemal’inkiyle paralel göstermeye çalışan, hatta ondan daha erken başladığını iddia eden Papa Eftim kişisi, sürekli olarak “Türk Ortodokslarının kurtarıcısı” olarak anılmayı istiyor. Tarihi yanıltmanın dışında sade bir tanımlamayla bile bu davranış narsistik eğilimleri olan bir kişilik yapısı değilse nedir?

Kendisini bir kahraman olarak görme ve bunu çevresine kabul ettirme ihtiyacını karşılamak için en olmadık yollara başvuruyor.

Mesela 20 yaşında olmasına rağmen Kurtuluş Savaşı’na katılmamış ve Aydın’daki aile çiftliğinde yaşayan ve başbakan seçildiğinde asıl devrimi Atatürk’ün değil kendisinin yaptığını söyleyen Menderes ile yan yana gelip ABD’nin Fener kilisesine başpapaz olarak atadığı Athenagoras’a “Kutsal ellerinden öperim.” diyerek ona biat ettiğini açıklayan ve  savaşa katılmamak için papazlığa başlamış olan Eftim’in mezar taşında Mustafa Kemal’e mâl edilerek yazılan “Papa Eftim bu ülkeye bir ordu kadar hizmet etmiştir.” sözünü hangi kişilik cesaret ederek yazabilir?

Bu nedenle tarih yazıcılığında iddiaları tekrar etmek yerine asıl belgelere ulaşmak, sahte referans zincirlerini parçalamak ve gerçeği ortaya çıkarmak zorundayız. Aksi takdirde, tarih bilimi yerini karşı devrimci propaganda ve spekülasyonlara bırakır.

Papa Eftim kişisinin söylemlerinde tarih boyunca farklılıklar bulunuyor ve olaylara verdiği tarihler duruma göre değiştiği için sıklıkla kendi geçmişiyle bile çelişiyor!

Belirsizlik içinde hareket edebilen, şartlara göre söylem değiştiren bir karakter profili çizdiğini düşünürsek Eftim’in Türk devrim tarihine karşı giriştiği tüm söylem ve eylemlerinin güvenilirliğini sorgulayarak ortaya koymak zorundayız.

Papa Eftim’in yıllar içinde değişen söylemleri ve olaylara dair verdiği farklı tarihler, onun kendi geçmişiyle bile çelişiyor. Koşullara göre söylem değiştiren, belirsizlik içinde hareket eden bir karakter çizdiğini düşünürsek Türk devrim tarihine karşı yaptığı açıklamaların ve girişimlerin güvenilirliğini sorgulamak ve gerçeği ortaya koymak zorundayız.

Her namuslu insan gibi ülkemize ve çocuklarımıza karşı duyduğumuz bu sorumlulukla Papa Eftim’in dünyaya Türklüğünü ilan ettiği iddia edilen “Keskin Beyannamesi”ni ele alıyoruz.

Hazırsanız başlıyoruz!

Yazar Ümit Doğan 2022 yılında, Türkçe Tarih sitesinde “Milli Mücadelenin Manevi Mimarlarından Papa Eftim” başlıklı bir yazı yayımladı. Yazıda Papa Eftim’in 1 Nisan 1918’de Keskin Beyannamesi’ni yayımladığı bilgisini verdi. Beyannameden alıntılandığı iddia edilen metnin kaynağı Musa Süreyya Şahin’in “Fener Patrikhanesi ve Türkiye” adlı eseridir. Yine yazmış olduğu “Türk Papa” isimli kitapta da kaynak yine Şahin’dir.

Diğer birçok yüksek lisans, doktora çalışmaları ve araştırma kitaplarında da Ümit Doğan veya Musa Süreyya Şahin referans gösteriliyor.

Buna karşın Foti Benlisoy-Stefo Benlisoy tarafından Yunan, İngiliz, Türk kaynakları incelenerek yayımlanan “Hristiyan Türkler ve Papa Eftim” kitabında Keskin Beyannamesi’ne rastlamıyoruz.

Erol Cihangir’in “Papa Eftim’in Muhtıraları ve Bağımsız Türk Ortodoks Patrikhanesi” isimli kitabına birazdan değineceğiz.

Daha önce güya Atatürk’ün söylediği iddia edilen “Papa Eftim bu memlekete bir ordu kadar hizmet etmiştir.” vb. şekillerde karşımıza çıkan sözlere Ali Karakurt tarafından 1955 yılında yayımlanan “Fener Patrikhanesi’nin İçyüzü” isimli kitapta yer verildiğini yazmıştık.

Daha sonra birçok kaynak buraya atıf yaptı. Büyük mü büyük araştırmacılarımızın hiçbiri sözün kaynağına gitmeye gerek görmedi. “Ali Karakurt bunu kimden duydu?” diyemedi, belgesini soramadı.

Teoman Ergene’nin kim olduğunu biraz bile merak etselerdi veya bildiğini tahmin ettiğimiz sözde yazarlar açıkça söyleyebilselerdi, Karakurt’a bu uydurma sözleri kimin fısıldadığını da anlayabilirlerdi.

Ancak gerçeği bilmek ve anlamak esas amaç olmayınca goygoyla araştırmacı yazar pozu kesmek çok kolay oluyor. 

Gelelim Cihangir’in kitabına.

Bakın, ilgili kitabın “Bu kitap hakkında” kısmında verilenleri özetliyorum:

“Papa Eftim’in Muhtıraları ve Türk Ortodoks Patrikhanesi” adını taşıyan bu çalışma 1970’li yılların ortalarında tanışıp vefatına kadar çevresinde bulunduğumuz ‘Türk Ortodoks Patrikhanesi, Papa II. Eftim’ Turgut Erenerol Bey tarafından anlatıldı ve tarafımızdan kaleme alındı. Bunların bir kısmı dönemin süreli yayınlarında neşredildi. Daha sonra Turgut Erenerol Bey’in vefatı üzerine patriklik makamına geçen III. Eftim Selçuk Erenerol Bey’in kontrolüyle geçmiş yıllarda İstiklal Harbinde Türk Ortodoksları ve konu hakkında diğer çalışmalar taranıp konunun ruhuna uygun gerekli tadilat ve ilaveler yapılarak Erol Cihangir tarafından neşre hazırlandı.”

Taranan kaynakların çoğunun belirsiz olduğunu, Eftim’in çocuklarının esas kabul edildiğini söyleyen Cihangir’in sadece “İstiklal Harbinde Türk Ortodoksları” isimli kitabın adını verdiğini görüyoruz.

Tesadüf müdür?

Asla. Yazılarımızın ruhunu anlatırken sıklıkla ifade ettiğimiz gibi tesadüf diye bir şey yoktur.

1- Muhtemelen Cihangir, kitabın yazarının kim olduğunu biliyordu. Bu kitabı özellikle andı. Baskın Oran, 1993’te yazdığı “Patrikhaneler Savaşı” isimli yazısında ilgili kitabın Turgut Erenerol tarafından yazıldığı yanılgısına düşüyor. Cihangir de Turgut Erenerol’la irtibat hâlinde olduğuna göre kitabın II. Eftim tarafından yazıldığını düşünmesi ya da kendisinden duyması mümkündür. Ne var ki torunu olan Chris Selçuk isimli şahsın da ifşasıyla bu kişinin I. Eftim olduğunu artık öğrendik.

2- Bahsi geçen kitabın yazarı Teoman Ergene, Papa Eftim kişisinin ta kendisi olduğu için Cihangir’in beyanı tersten okunmalıdır. Böylelikle ortaya şu sonuç çıkıyor: İlk kaynak I. Eftim, ikinci kaynak II. Eftim, üçüncü kaynak ise III. Eftim’dir.

Ve Cihangir’in kitabındaki sözde Keskin Beyannamesi, Ergene’nin bahsi geçen kitabındaki satırlar birebirdir.

Eğer beyannamenin aslı olsaydı, hem Cihangir’de hem de diğer yazarlarda aslını görürdük. Gel gelelim birbirini tekrar eden bu yazarların hiçbirisinde belgenin aslı yoktur.

Çünkü böyle bir belge yoktur.

Ve belge göstermek, bir kitabın fotokopisini belge diye etrafa dağıtmak olamaz!

Bakın, belgenin aslını saklamadığını düşünebilirsiniz. Sevgi Erenerol ve Chris Selçuk Erenerol isimli şahısların da iddia ettiği gibi güya Eftim’in mücadeleye bu beyannameyle başladığını, Türk olduklarını bu beyannameyle duyurduğunu her yerde okuyoruz ama bu kutlu (!) belge her nedense ortada yok.

Ama Papa Eftim’in Fener Kilisesinin Ankara nezdindeki temsilcisi olduğunu ve bu belgeyi Eftim’in sakladığını, evinin duvarına astığını biliyoruz.

Bu noktada bir çelişki daha yakalıyoruz.

Eftim’in İstimat Zihni’yle -daha sonra Zihni kendisiyle iletişimi kesecekti- 1922 yılında çıkardığı “Anadolu’da Ortodoksluk Sadası” isimli gazete, Çiğdem Aslan ve Mustafa Toker tarafından tıpkı basım olarak Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Yayınları tarafından yayımlandı.

Daha ilk sayıda şu satırlarla karşılaşıyoruz:

“1- Papa Eftim Efendi’nin beyanat-ı mütevaliyesini teyiden ve tasdiken kongrenin bugünkü ictimai hasebiyle umum Türk Ortodoks Milleti’ni temsilen Fenar Patrikhanesi’nden, kat-i alaka ve fekk-i irtibat eylediğimizi…”

Günümüz Türkçesiyle şunu söylüyor: Papa Eftim Efendi ve arkadaşları, Fener’le olan ilişkiyi kesin olarak koparıyor ve bağlantıyı kesiyor.

Bu tamamen yanlış ve Türk toplumu bile isteye aldatılıyor. Daha önceki yazılarımızda da anlattığımız üzere Eftim’in bahsi geçen dönemde Fener’le ilişkisi kesilmedi. Yine birkaç defa yayımladığımız şu haberi hatırlayalım:

Cumhuriyet’ten sonra Eftim’in gazetelere verdiği beyanlarda savunduğu düşünce şudur: Türk Ortodoks Kilisesi yine bağımsızdır ama gelenek ve itikat yönünden Fener’e bağlıdır.

Soruyoruz: Kaç tane Eftim var? Resmen bildiğimiz üç tane var ama Eftim’in hayatı boyunca kaç kişi olduğunu saymak görünen o ki zordur.

Bu tür önem atfedilen, çalışmalarda “meşhur beyanname” denilen bir şeyin aslı korunmalıdır. Ümit Doğan bu beyannamenin 1 Nisan 1918’de yayımlandığını bile yazıyor ama biz bunu bu şartlarda kötü bir 1 Nisan şakası kabul edebiliyoruz.

Belge, fotoğraf bulup çıkarmak çok mu zordur?

Oysa Yunanlılar -ki onlar da devşirme olduğunu söyledikleri Eftim’i sevmezler- Eftim’in 2 yaşındaki fotoğrafını bile yayımladı:

Burada tarihçilerimize, araştırmacı-yazarlarımıza güzel bir tavsiyede bulunayım: Fotoğrafta gördüğünüz silahlı kişi, Eftim’in akrabaları arasındadır. Eğer Atatürk’ün “O olmasaydı, Anadolu’da Hristiyan Türk kalmazdı.” şeklinde bir söz söylediğini de kurgularsanız Eftim’den öncesini doldurmuş olursunuz.

Böylece akademik puanlarınız, kitap satışlarınız artar. Bize de bir başka sözde kahramanı ifşa etme fırsatı verirsiniz. 

Papa Eftim, İstiklal Harbinde Türk Ortodoksları kitabının ön sözünde “Ben Atatürk’ten emir almadım, daha önce mücadeleye atıldım.” iddiasındadır.

Yayımlanmış beyanname ve genelgeleri olmasına rağmen 1918’de de bir beyanname yayımladığını uydurması tam olarak bunu ispat etme çabasına dayanır.

Yine de 1918 öncesini fazlasıyla ihmal eder. Sıradan bir vatandaştır. Manifaturacılık yapar. Allah’tan “Vatan ve Hürriyet’ten önce ben Ortodoks ve Hürriyet Cemiyeti kurdum.” dememiştir. Tam da cihan harbinin çıktığı bir zamanda papaz oluverir. Askerlikten yırtar. Atatürk’ten öncesi budur.

Uçuk iddialarından ötürü kendisi için “Paralel Mustafa Kemal” diyebiliriz.

Genelgeler, tutuklamalar, tutuklama emrini yerine getirmeyenler, yaverler… Mustafa Kemal’i aynen kopyalayıp “Benden ondan önce başladım.” demek, Kemalizm’e değil de Eftimizm’e işaret ediyor.

Evet, bir de Eftimizm’in mesihinin tutuklanma hikâyesi vardır. Bunu da kısaca anlatalım.

Papa Eftim, Teoman Ergene’ye dönüştüğü kitabında Fener’in, devrin sadrazamına başvurup kendisini tutuklatarak patrikhaneye teslim edilmesini istediğini anlatıyor. Keskin Kaymakamı Avni Bey, Eftim hakkındaki tutuklama kararını bir yolunu bulup uygulamıyor.

Geriye bir tek Kazım Paşa’nın gelip karşısında selam durması kalıyor!

Avni Bey nasıl bir çare buldu? Bilmiyoruz.

Ancak 1953 yılına geldiğimizde, Eftim’e bir vahiy inmiş olmalı ki tutuklama olayına güncelleme geliyor.

Mustafa Emil Elöve, “Türkiye’de Din İmtiyazları” başlıklı çalışmasında Papa Eftim’le bir mülakat yaptı. Elöve, bizzat Eftim’in kendisinin anlattığını dipnot düşerek şu bilgileri veriyor:

“…O sırada Ankara’da Vali Muhittin Paşa vardı. Bu bana tebliğ edilmekle beraber o sırada doğan milli mücadele hareketine yardım ettiğimizden dolayı infazı nazara alınmadı.”

1951’de yazdığını, 1953’te bozuyor. Yetmiyor, bir de Elöve’ye verdiği bilgiye göre 60 bin kişinin kendi cemaatine bağlı olduğunu iddia ediyor. Bu da yetmiyor, bunun 35 bininin anasıl Türk olduğunu iddia ediyor.

1940’larda “Cemaatimi mübadeleyle gönderdiniz, Venizelos’a uydunuz.” diye şikâyet ettiği dilekçeyi tekrar yayımlayalım:

Bu adamın cemaati Yunanistan’a tatil yapmaya mı gitti?

Cemaatinden olup kalabilenler 1953’e kadar nasıl bir doğum oranına sahipti?

Kendisini alkışlamak gerekiyor çünkü menfaatini günlük, aylık, yıllık değiştirebiliyor ve gününe göre her tür kurguyu ortaya atabiliyor. Eftim’in kişiliğinden bir kesit de işte bu özelliğidir.

Bir başka tutuklanma hikâyesi daha anlatan Eftim, hem Ortodoksların hem de Türk devlet erkânının kendi hakkında teveccüh göstermesi nedeniyle patrikhanenin gizli yardakçıları olduklarını iddia ettiği bir grup tarafından iftiraya uğradığını belirtir.

Ve İstiklal Mahkemesi ile tanışır:

“…patrikhanenin gizli yardakçıları tarafından yapılan menfi telkinlere katılıp benimle muarızaya yeltenenler aleyhimde yaptıkları propagandalardan halkı ve hükümeti benden soğutup uzaklaştırmak yolunu tutmuşlardı. Hatta bunlardan bir grup, tertipledikleri bir isnat ile beni İstiklal Mahkemesi huzuruna suçlu olarak çıkarmak muvaffakiyetini de kazanmışlardı.”

Çok şükürler olsun ki tevkifimden (tutuklanmamdan) üç gün sonra çıkarıldığım İstiklal Mahkemesinin yüksek huzurundan beraat kararı alarak çıktım…”

Eftim, bir tertip sonucu İstiklal Mahkemesine çıkarıldığını anlatıyor ama o isnat nedir, söylemiyor. Bu durum, Pontusçu olması nedeniyle asılan amcazadesini akla getiriyor ancak net bilgi olmadığı için farazi yaklaşmıyoruz.

Bu bilginin bize gösterdiği bazı noktalar daha önemlidir:

1- Hem Pontusçuluk faaliyetlerinin getirdiği şüphe hem de amcazadesinin asılması nedeniyle Ankara, Eftim’e şüpheyle yaklaşıyor.

2- Eftim ve ailesinin mübadelede muaf tutulduğu kararda neden kendisi hakkında “Türkiye davasıyla alakadar olan”, “Türkiye davasıyla alakadar görülen (gördüğümüz)” değil de “Türkiye davasıyla alakadar görünen…” ifadesinin kullanılmasını daha iyi anlıyoruz.

3- “Anadolu’da Ortodoksluk Sadası”nın ilk sayısından yaptığımız alıntıya dönüyoruz. Açık bir biçimde Fener’le bağını kestiğini ifade eden Eftim ve arkadaşlarından bunu açıkça beyan etmelerini isteyenin Ankara olduğunu daha iyi anlıyoruz.

4- Eftim’in yayımladığı bildirilerde de anlattığı üzere kendisinin dini anlayışı, devrin iktidarına biat etmek üzerinedir. Savaşın kritik yıllarında Fener’le ne kadar gerilirse gerilsin hem İstanbul’la hem de Ankara’yla irtibatı kesmemesi, Ankara nezdinde Fener’in temsilcisi olması bunun göstergelerinden biridir. 1921 yılı savaşın belirsizliklerle dolu olduğu bir yıldır. 1922’de ise giderek yükselen zafer ihtimali, Eftim’in Fener üzerindeki baskısını da giderek artırmasını sağladı. Buna rağmen uzun süre bağını koparmadığını, sonraki yıllarda ve bu yazımızda kendi beyanlarından görüyoruz. İstanbul’un düşman işgalinden kurtulması sonrası çekilen karşılama görüntülerinde Eftim’i de görüyoruz. Konunun cahili olanlar pek bahsetmeseler de Eftim’in yanında görünen din adamı, bizzat kendisinin de aktardığı üzere Fener mensubudur. Tıpkı Eftim gibi.

Şunu da söyleyelim: Ergene müstearıyla yazdığı kitap boyunca “kara cüppeli kötü adamlar” tarzında yaptırdığı yakıştırmalara karşın kendisinin de kara cüppesiyle karşılamaya gittiğini görüyoruz.

5-Adliye Vekili’nin Milli Mücadele sırasında “Le Petit Parisien”e verdiği söyleşiyi önceki yazılarımızda aktardık. Özetle şunları söylüyordu: Eftim yetkisini aşan işlere karışıyor, papazlar atıyor. Hükümet, Eftim’i kendi politikaları konusunda uyarıyor; dahası, kilise kurmak gibi bir politikalarının olmadığını, bunların dedikodulardan ibaret olduğunu anlatıyor. Böylece Ankara’nın kilise kurdurduğu yalanı çürüyor. Adliye Vekili de Eftim’in kilise için başvurması durumunda gündeme alacaklarını anlatıyor.

6- Son bir nokta da yine hatırlatmadır. Ne diyordu Adliye Vekili Seyyid Bey 1923 yılındaki TBMM oturumunda: “Papa Eftim, hükümetin bir adamı değildir. Kendilerinin (Fener’in) adamıdır. Maaşla muvazzaf adamıdır.”

Şimdiye kadar kimsenin Ergene’nin kim olduğunu sormaması ya da torunlarının bu bilgiyi yıllarca gizlemesi kadar tuhaf olan bir nokta da kitapta yazdığı şeylerin birçok kişi tarafından sorgulanmamasıdır.

Eftim’e isnat edilen suç neydi? Bilmiyoruz. Patrikhanenin yardakçıları kimlerdi? Fener Rumlarından başka kimleri suçladı? Bilmiyoruz. Mahkemede neler soruldu? Bilmiyoruz. Nasıl serbest kaldı? Bilmiyoruz. En önemlisi de Eftim bunları neden yazmadı? Önemsiz gördüğü için mi? Ciddi bir şekilde sorgulayan biri için önemsiz olup olmaması önemli değildir. “Unutulmak bedbahtlığına uğramış bir kahraman” olduğunu iddia eden Eftim, belge ve tarih konusunda neden bu kadar kısır bir kitap yazdı? Birinci cildi yazdığı tarihten ölümüne kadar uzunca bir süre geçmesine rağmen neden ikinci cildi yazmadı? 

Yazdıklarını da yazmadıklarını da gizlediklerini de gizlemediklerini de biliyoruz, irdeliyoruz, dürüst tarihçilerin önüne koyuyoruz. Bu meseleyi ele alırlar veya almazlar, kendileri bilir. Ancak milletine karşı sorumluluk duygusu hisseden hiç kimse millete söylenen yalanlara kayıtsız kalamaz.

“İstiklal Harbinde Türk Ortodoksları”nın ön sözünde bir iddia daha var. Aynen şunları yazıyor Eftim:

“Bu kitabı yazarken benden yardımlarını esirgemeyen, notlarından ve yazılarından faydalanmama müsaade eden, İstiklal Harbi’nin kahramanlarından olup ve şimdi unutulmak bedbahtlığına uğramış M. Sıfır’a alenen teşekkür ederim.”

Hem “unutulmak bedbahtlığı”ndan söz etmek hem de bu kişi her kimse birlikte müstear isimle sözde bir tarih kitabı yazmak akıl alır gibi değil. Hâl böyle iken “Sıfır” müstearını yerine uygun bulmamak da mümkün değil.

Bir yandan laik ve ulusalcı çizgide hareket edip Atatürk’e bağlı görünmesi, diğer yandan Menderes gibi dindar-muhafazakâr bir lidere yakın durması (Torunlarının “Menderes demokrasi şehididir.” diyen Namık Kemal Zeybek’in peşinde gezmesine şaşırılmaz.) ve zaman zaman Fener Kilisesi ile bağlar kurması, onun kişisel veya kurumsal çıkarlarını korumak için değişen politik ortama ve güçlünün yanında yer almaya göre pozisyon alması güçlü değil ama güvenilmez yaptığını görmezden gelmek Türk milletine, Mustafa Kemal’e ve tarihe de ihanettir.

Ancak burada bugün asıl mesele, büyük mü büyük akademisyenlerimizin ve emektar mı emektar araştırmacı yazarlarımızın popüler olmak adına birçok noktayı görmezden gelmesidir.

Milletimizin tarihi açısından en büyük talihsizliklerinden biri budur.

“Ne olacak ki?”, “Adam bir şeyler yapmış, belgesi olmasa da olur.” vb. düşüncelerle prim yapacak yerlere yönelip aynı yalanları tekrarlamak kabul edilemez. Böyle tarihçilerin, böyle yazarların yaratabileceği bir tarih yoktur. Aksine tarihi bozuyorlar, bilinci uyutuyorlar.

Ve bunu sözde milliyetçilikle, sözde Atatürkçülükle yapıyorlar.

Bu, kabul edilemez.

Bunu kabul etmediğimiz gibi Milli Mücadele başta olmak üzere tarihimiz hakkında yalan yanlış belgeler ortaya atanları, tarihi çarpıtanları, kahramanlık iddiasında bulunanları ifşa etmeye devam edeceğiz.

Demir Yolculuk, 2025 yılı boyunca kırk binden fazla okundu. Yazdığımız yazılardaki emeğin karşılığı yalnızca bu olabilirdi, bu nedenle okuyucularımıza bir teşekkür iletmek borcumuzdur.

Gerçeği yazmak görevimizdir.

Gelecek yazımızda, Eftim’in diğer iddialarını ve Türk Ortodoks Patrikhanesi’nin gerçek misyonunu detaylı bir şekilde incelemeye devam edeceğiz.

Gerçeğin peşinde kalın!

Bir sabah uyanıp hayatınızın bir yalan üzerine kurulu olduğunu keşfediyorsunuz… Bunu Hayal edebiliyor musunuz? Çoğu insan için bu, kâbus gibi bir senaryodan farksızdır. Ancak gerçek şu ki doğru olduğunu zannettiğiniz pek çok şey, Kemalist ve vatansever olduğuna inandığınız insanların size oynadığı bir tiyatrodan ibaret olabilir.  Suriye’deki olayları ve hüsrana uğramış insanları düşünün.  Vatanseverliğin “yüce sonsuzluk” olduğunu söyleyenlerin, vatan ve millet için “çok çalışmanın” yeterli olduğu ya da özgür iradeye sahip olduğunuz fikri… Ya bunları söyleyenlerin hepsi birer yalanla sizi oyalamışsa?

Bugün, doğru bildiğiniz ve düşünce kalıplarınızı yerle bir edecek bir yolculuğa çıkacağız. Sizi, öğrendiğiniz her şeyin sorgulanabilir olduğu bir dünyaya götüreceğim. Kendinizi rahat hissetmek mi? Boş verin. Çünkü burada sizi sadece rahatsız edici sorular ve zihninizi altüst edecek cevaplar bekliyor.

Kimler hangi maskelere bürünmüş?

Kim, kiminle ne için birlikteymiş?

Gerçeklik algılarının çöküşüne hoş geldiniz!

Buyrun başlıyoruz.

Bir sonraki yazımı yazmadan önce Eftim’in yolunun kesiştiği isimleri tekrar özetleyeceğim. Bilhassa Suriye’deki gelişmelerden sonra önem kazanan dincilik meselesi nedeniyle Namık Kemal Zeybek’i yazmış, içerideki cepheye dikkat etmek gerektiğini belirtmiştim. Şimdi o cepheyi daha da sağlamlaştırmak için Eftim’in arkadaşlarını hatırlatacağım. Bir sonraki yazımda ise tarihi çarpıtan bir başka yalanı çürüteceğim.

Öncesinde şu notu düşmek istiyorum: Kişilerin etnik kökeni, mezhebi, dini veya ideolojik görüşlerini bahane ederek toplumsal düzeni bozanlar, kendi kanuna aykırı hareketlerini başkalarının zararlı görüşleriyle meşrulaştırmaya çalışanlar, Suriye ve Irak gibi ülkelerin ulus kimliklerini ve aidiyet duygularını yok ederek parçalanmasına neden oldular. Bu bakımdan Türkiye’nin kuruluş felsefesini, cumhuriyeti, demokrasiyi, laikliği idrak etmenin hiç olmadığı kadar önemli olduğu noktadayız.

Türk’ün cumhuriyetine ve Mustafa Kemal’ine karşı yaratılan kini bilemek için milliyetçilik maskesi takanların, laikmiş gibi yapanların bu gerçeği iyi anlamaları gerekir.

Konumuza geçiyorum.

Prokobiyos Lazaridis, İkonium psikoposuydu. Papa Eftim’in “Teoman Ergene” mahlasıyla yarattığı kurgu tarih kitabı “İstiklal Harbinde Türk Ortodoksları” kitabında ve yine “Anadolu’da Ortodoksluk Sadası”nda yayımlandığı üzere Türk Ortodoks Kilisesi’nin kurucu patriği oldu.

Daha önce yazdığım gibi Eftim’in Kayseri’ye getirdiği papazlardan Prokobiyos, Meletiyos ve Yervasiyos Türk Ortodoks olmaya pek gönüllü değillerdi. Eftim bunu kitabında kişisel meselelerden kaynaklı ihtilaf şeklinde yansıtıyor.

Zaten çok defa değindiğim gibi Eftim’in bu tip tarihi ve olayları çarpıtması yüzünden Mustafa Kemal zan altında bırakılıyor.

Örneğin, mübadele konusunda kapı kapı gezip Rum Ortodokslara “Türk’üz deyin, kalın.” demesine rağmen ne Ankara ne de Ortodokslar bu çağrıya itibar etti.

Ne demişti Zincidereli Çalıkoğlu,

“Kapadokyalılar mübadeleye tabi tutulduğunda Eftim Efendi’nin teşvikleri ve tavsiyeleri kalplerimizde hiçbir yankı bulamadı. Bizler kendimizi Yunanlılar olarak görüyor ve binlerce yıl öncesinden gelen vicdanımızın sesine itaat ediyorduk. Zenginliklerimizi çiğnedik çünkü Eftim’in vaatlerini kabul etseydik burada kalacaktık. Ancak yerimizde kalıp barbar işgalciyle yaşamaktansa Yunanistan’da yoksul olarak özgür olmayı tercih ettik.”

Bir başka mübadil Serafim Rizos’un Eftim’den bizzat duyduğu “Maksat, Serafim Efendi, köprüyü geçelim.” sözlerini de yazmıştım.

Bunları ne için yazıyorum?

Şunun için yazıyorum: Türk Ortodoks Kilisesi’nin kurucu patriği olarak adı geçen Prokobiyos Lazaridis Efendi’nin iki defa tutuklanma olayı vardır ki “Ankara’nın menfaatlerinin bitmesi” gibi bir yalana bağlanır. Bu, ahlaksızlıktır ve hem Mustafa Kemal’e hem de Türk Milletine ihanettir.

Prokobiyos Efendi, Papa Eftim’in ihanet suçuyla yargılanarak idam edilen kuzeni gibi Pontusçu idi. İzmir Metropoliti Hrisostomas’a yakından destek verdi, Konya Ayaklanması’na karıştığı için hapsedildi.

İlginçtir, Konya Ayaklanması’nın lideri olan Delibaş Mehmet’in iddiası da güya Yunan işgaline karşı koymaktı. Ancak Ankara’yı tanımadığını ilan ediyor, Konya’da karışıklık çıkarmaktan çekinmiyordu. Bunu bir kenara not edin, Mustafa Kemal’e karşı olanların ortak özelliğidir bu.

Lazaridis asla Türk olmayı kabul etmedi.

Eftim’in yakın hemşehrisi olan Rum mübadil Papa Neofitos’un kitabından alıntıyı tekrar aktarayım:

“Üç despotlar, sürülmüşler geldiler

Hayli vakit Kayseri’de kaldılar

Papa Eftim’e de cevap verdiler

Türk Ortodoks’u olmayız deyu”

Prokobiyos ve beraberindekilerin “mış” gibi yapmalarına sebep olan şeyse Papa Eftim’in bombalarıydı. Bu konuyla ilgili detayları okumanız için yazımın bağlantısını dipnot bölümüne bırakıyorum.

Papa Eftim’in Atatürk’ün emriyle hareket ettiği iddiasının yalan olduğunu da çok defa yazdım. Bunu zaten kendi kitabının girişinde kendisi de açıkça ifade ediyor.

Atatürk ne bir kilisenin basılmasını ne de Ortodoksların kilise kurmasını değil Eftim kişisine, hiç kimseye emretmemiştir.

Tarih tam tersini söylüyor ancak Ensar Çetin’in “Bağımsız Türk Ortodoks Patrikhanesi” kitabının son kısmında da olduğu gibi başvuru veya izin belgeleri üstünden Ankara bunu yapmış gibi göstererek algılarımızla oynuyorlar.

Yukarıda da yazdığım gibi tam bu noktada Türk Devletini ve Mustafa Kemal’i, zan altında bırakıyorlar.

“Ankara’nın işi bitti, hata yaptı, Ortodoksları gönderdi.” diyorlar.

Şu birinci gerçektir: Türk Ortodoks Kilisesi’nin kurucu patriği olarak adı geçen Prokobiyos, 1923 yılında ikinci kez hem de Kayseri’de hapsedildi ve hapiste öldü.

Şu ikinci gerçektir: Daha önce de yayımladığım üzere¹ Adliye Vekili bizzat Le Petit Parisien’e verdiği mülakatta Papa Eftim’in yetkisini aşan işlere kalkıştığını, Ankara’nın onu uyardığını, Ankara’nın Türk Ortodoks Kilisesi kurmak istediği şaiyalarının asılsız olduğunu ancak kilise kurmak için başvuru olursa konuyu değerlendireceklerini kayda geçirerek Ankara’nın kilise kurduğu yalanına çok önceden deşifre ederek cevap veriyor. Adliye Vekili’nin kızgınlığına şaşırmayın. Ankara’nın hapse attırdığı bir adamı şu veya bu nedenle kilisenin başına geçirip patrik yaparsanız Ankara tabii ki buna kızacaktır.

Şu üçüncü gerçektir: Papa Eftim, mübadelede Ankara’ya muhalefet etti ve Rumlara “Türk’üz deyip kalın.” diye ısrar etti. Rumlar bunu kabul etmedi, zaten küçük bir grubun Ankara’ya yazdığı telgrafa bizzat Atatürk “Anlaşma vardır.” cevabını verdi ve konu kapandı.

Devam ediyorum.

Erenerol ailesinin başta FETÖ’cü Ercan Yavuz ve diğer yazarlara anlattığı üzere dedeleri güya Sivas’ta Atatürk’le tanıştı. Sivas’ta Papa Eftim’in bulunduğuna dair hiçbir belge, kanıt ve tanık yoktur.

Zaten onlar da bu yalanın üstünde fazla tepinemediklerinden olacak, bu sefer Türk-İslam sentezi projesinin uygulayıcısı, FETÖ’nün ve Menzilcilerin yakın dostu olan Namık Kemal Zeybeğin ATA partisinde görev alan Chris Selçuk Erenerol isimli şahıs adını zikrettiği şahsın ihanetten idam edilmiş bir kişi olduğunu bile bilmeden “Dedemi Atatürk’le Keskinli Rıza tanıştırdı.” diye bir laf etti.

Tesadüf olmayacak şekilde, Papa Eftim derlemecisi yazar Ümit Doğan’ın sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda Keskinli Rıza’nın yine kaynak göstermeye gerek duymadan uydurma bilgilerle övüldüğünü hep birlikte görüyoruz:

Bakın, sürekli olarak Mustafa Kemal’i zan altında bırakma durumu var!

Dincilerin bir kısmı Keskinli Rıza’nın asılmasını öne sürerek “İstiklal Madalyalı adam asıldı.” edebiyatı yaparlar. Keskinli Rıza’nın yaptıklarının karşılığının asılmak olduğunu öne sürerler.

Bunun nedeni Eftim ve Karamanlılar konusunda olduğu gibi kaynaksız ya da ezber iddialardır. Doğru olanı yalanla savunmaya kalkmak, doğru olana ihanettir.

Evet, Keskinli Rıza, Şeyh Sait İsyanı’na karşı koymadığı ve karşı koymak için yeterli kuvveti varken bunu yapmadığı için hem de İstiklal Madalyalı olmasına rağmen vatana ihanetten asıldı.

Bu işin “ama”sı, “fakat”ı, “lakin”i yoktur. Görevini ihmal eden veya isyana destek veren asılır. Her asılan gibi Keskinli Rıza’yla ilgili de birçok dramatik hikâye uyduruldu. Önemi yok.

Ne Çerkes Ethem ne de Keskinli Rıza normal isimlerdir ve Mustafa Kemal’le Papa Eftim’in dost oldukları iddiası asla gerçek değildir. Olmayan bir tanışmanın nasıl gerçekleşmiş olabileceğine dair iddialar da elbette uydurmadan ibaret olacaktır.

Gelelim Papa Eftim’in dostu Hamdullah Suphi Tanrıöver’e.

Papa Eftim’in, Tanrıöver’in “Dağ Yolunda” kitabını tavsiye ediyordu. Kitabın kastedilen bölümü “Milliyet Düsturları” idi. Tanrıöver’in 1923’te Ankara Erkek Öğretmen Okulu’nda verilmiş bir konferansta anlattıkları bu bölümde yer alıyor.

Ve Tanrıöver burada Fener Rum Kilisesi için olumsuz ifadeler kullanıyor, Fener’in Osmanlı ve Balkanlarda yaşayan Hristiyanları Bizans hayaliyle idaresi altına almak istediğini anlatıyor. Fener’in tüm yaptıklarına karşın verilen mücadeleye dair örnek verdiği isim ise Pezi adındaki bir Bulgar papazı.

Nasıl ki Mustafa Kemal “Nutuk”ta bahsetmiyorsa ve nasıl ki Cevat Abbas Gürer’in, Salih Bozok’un, Ruşen Eşref Ünaydın’ın, Falih Rıfkı Atay’ın anılarında yer almıyorsa Tanrıöver’in anlattıklarında da Papaz Eftim kişisini bulamıyoruz.

Asıl can alıcı soru şudur: Pontusçuluk faaliyetlerini Nutuk’ta ayrıntılarıyla anlatan Mustafa Kemal, sözüm ona Eftim için “bu ülkeye bir ordu kadar hizmet ettiği” ve “Benden daha Türk’tür.” ifadesini kullandıysa böyle birine dolaylı da olsa atıfta bulunmadan geçebilir miydi?

Tarih yazdığını zanneden yazarlar, tez hazırlayan akademisyenler ki bu tezleri kabul eden üniversiteler ve bu tezler çöptür, araştırma yaptığını zanneden sözüm ona araştırmacılar; yaratılışındaki eşsizliği Türklüğünde bulan, bir milleti esaretten kurtarmış ve devlet kurmuş bir deha lidere böyle sözleri yakıştırırken hiç mi vicdanınız sızlamadı, hiç mi utanmadınız?

En yakın dostlarınızı geçtik, kendinizi bile gerçekmiş gibi anlatıp aldattığınız yalanların bir gün ortaya çıkacağını hiç mi düşünmediniz?

Tekrar Tanrıöver’e dönelim.

Tanrıöver, ABD’nin Fener’e patrik olarak atadığı Athenagoras’la Amerika’da tanıştı. Kendisine büyük bir hayranlık duydu. Öyle ki Athenagoras Fener kilisesinde göreve başladığında da onunla gizli gizli mektuplaştı. Athenagoras ona imzalı fotoğrafını gönderdi.

Ayrıca Athenagoras hakkında şu yazıyı yazıyordu:

Bu hayranlık boşa değildi.

Özel kalemi olan Mustafa Baydar’ın “Her zaman eskiyi özlerdi.” dediği Tanrıöver hem Cerrahi tarikatına mensuptu hem de dinlerarası diyalogcuların en başında geliyordu.

Komünizmi bahane ederek memlekete emperyalizmi sokanlar, o zamanlar dinlerarası tesanüt dedikleri diyalogculuğun temellerini atmayı da ihmal etmediler. Ne diyordu Tanrıöver: “…Bu vaziyete nazaran Avrupa’nın, Amerika’nın dinlerarası bir tesanüt araması ne kadar doğru bir fikirdir.”

Hamdullah Suphi, Papa Eftim’in mektup yazarak kanlı ellerini öpmek için yalvardığı, Rum azınlıkları kışkırtmak için kurulan Mavri Mira’nın kurucusu ve Milli Mücadele’nin düşmanı katil Athenagoras’ı bizzat Türk Ocaklarında ağırladı.

Atatürk’ün ısrarla kapatılmasını istediği Türk Ocaklarında!

Hamdullah Suphi, Mustafa Baydar’a Türk Ocaklarının kapatılmasıyla ilgili “Yavrum, o hiçbir zaman ikinci adam olmayı kabul etmezdi.” diyerek aslında konuyu nasıl çarpıttığını da Mustafa Kemal’e karşı nasıl sinsi bir düşmanlık yaydıklarını da bugün net şekilde görmüş oluyoruz.

Atatürk neden tek adamdır?

Çünkü Hamdullah Suphi gibilerin teslimiyetçi, gerici yobazlığı aradığını, kıyafetlerine rağmen (şimdinin kravat takan HTŞ lideri Golani gibi.) ruhlarında ve ideallerinde sarıklı ve sakallı olduklarını, çoğunun mandacı geçmişlerinden ötürü emperyalist memleketlere meyledeceğini biliyordu.

Türk Ocakları Hamdullah Suphi Tanrıöver’le İstanbul merkezli olarak 1949 yılında faaliyete geçti ve dinlerarası diyalogun kapıları da sonuna kadar açıldı. Yoksa Tanrıöver ve Atatürk arasında “ikinci adamlık” meselesini kıyaslamak bile gülünç olurdu. Mesele budur.

Artık bir tarafta Said-i Kürdi, bir tarafta Amerika’ya dayanan sözde milliyetçiler vardı.

Mustafa Kemal hayatta iken Fener’i eleştiren, tabiri caizse yerin dibine gömen Hamdullah Suphi artık Fener Kilisesi’nin sözde ekümenik patriği ile canciğerdi. Artık Fener’in Osmanlı’dan da eski olduğunu, Bizans’ın bir yadigarı olduğunu söylüyordu.

Daha neler söylemiyordu ki?

Mustafa Baydar’a Laiklik ilkesinin adını anmadan cumhuriyetin temeline saldırıyor ve “Ara sıra işitir veya okursunuz, din insanla Allah arasında bir meseledir. Yanlış ve müdafaası mümkün olmayan kaba ve kötü bir yanlış.” diyor, ne demek istediğini soran muhatabına ise cevap veremiyordu.

Yetmiyor, “Bir müessese kalplerde yıkılmadıkça yıkılmaz. Kalplerde kurulmadıkça kurulmaz.” diyor.

Mustafa Kemal’in kurduğu Cumhuriyet’in ‘Laiklik’ ilkesini kalplerde yıkma çalışması yapıyordu.

“Yavrum, bizim bir de Karagümrük’te tekkemiz var.” diyerek Cerrahi olduğunu açıklıyordu. Cerrahilik ise hatrımıza inkılaplara “köpekleşme” diyen gerici şeyhi getiriyor.

İşte böyle.

Şimdi Eftim’in Athenagoras konusundaki referansının kim olduğunu, Eftim’in de kendisi için neden Tanrıöver’i referans gösterdiğini anladınız mı?

Papa Eftim, “Türk dostu bildiğimiz…” diyordu Athenagoras için. Cihan patriği olarak tanıdığını söylüyordu, mübarek ellerinden öpmeyi ve biat etmeyi, af dilenmeyi ihmal etmiyordu.

Demek ki Athenagoras Türk Ortodoks Kilisesi’ni Eftim’in istediği şartlarda tanısa ne daha sonra Eftim tarafından sözde afaroz edilecek ne de torunları ekümeniklik meselesine bugün aynı şekilde bakabilecekti.

Şunu da sormak zorundayız: Fener Kilisesi, cemaati bile olmayan Türk Ortodoks Kilisesi’ni tanırsa ne olacak? En az Fener kadar ekümeniklik sakızını çiğneyenlerin tavrı değişecek mi?

Dedelerini referans alıyoruz. Cevabı biliyoruz.

Kendilerinin eylemleri de bizi doğruluyor.

Nerede bir dinci varsa onunla beraber geziyorlar.

Namık Kemal Zeybek, Muammer Karabulut gibiler işin maskeli tarafında yer alıyorlar. Biri Türkiye’nin Talabanisi gibi bir oraya bir buraya dönüyor. Bir gün gelir Menzil’i över, bir gün gelir FETÖ’yü över. Gün gelir Özal’ın bakanlığını yapar ve MHP’nin ömrünü tamamladığını söyler. Başka bir gün tekrar MHP’ye katılır ve bir başka gün tekrar ayrılır. DP’li olup gider Adnan Menderes’e demokrasi şehidi der. BBP’ye katılır. Pensilvanya’da başköşeye oturtulur. Kandil duası dinleyince höykürerek aşka geldiği ruh hâlinden TV’lerde şaman kıyafetleriyle boy gösterdiği ruh hâline bürünür.

Ardından çıkıp ATA Partisi diye bir parti kurar. Dediğimiz gibi, Atatürkçülükten ATA değil, gençler ciddiye alıp yanaşmadıklarından ATA Parti.

Ciddiye alan tek genç ise maalesef ciddiye alınacak bir tarafı olmayan fakat her fırsatta Eftim’in torunu olama gayreti gösteren şahıs kendisine yakışan bir sıfatla Chris Selçuk Erenerol oluveriyor. Ne olduğu belirsiz “Çağdaş Devlet İşleri Başkanı” oluyor. Kim bilir, belki de şaman ayinlerinde birlikte çağdaşlık ilhamları alıyorlardır. Belki Zeybek’in Türk istihbaratının başı olduğunu sandığı Hz. Hızır’la Suriye’yi tartışıyorlardır.

Duruma göre cıvadan daha hızlı şekil alanlarda çağdaşlık böyle oluyor demek ki.

Diğer yanda ise nam-ı diğer “Blackbird” var.

Muammer Karabulut Akit’te yazdı. Dostum, dediği Dilipak’la olan ilişkisi için köşesinde yaptığı açıklamayı yazmıştım. Çevresindeki Kemalistlere üstten bakıyor, güya küresel güçlere karşı Dilipak’la mücadele ediyordu. Demek ki Dilipak’ın Atatürk’ün annesine ettiği ahlaksızca iftiralar önemli değildi veya kendisinin midesi de gönlü de hayli genişti.

Demek ki Dilipak’la bir araya geldikleri ve sözüm ona teknolojinin 5G’sine savaş açtıkları, türlü komplo teorileri uydurdukları bir platform olan 5G Virus News isimli platform da bir müddet yazan ve yazılarımızdan sonra başka bir platforma seken Chris Selçuk Erenerol için 5G platformu hayli bilimsel ve çok akademikti!

5G’nin ehemmiyetli insanlarından biri olan Sabahattin İsmail’i de tebrik etmek isterim. Bilmeyenlerin Kuzey Kıbrıs için yanıp tutuşuyor zannettikleri bu şahıslar, CHABAD’ın adamı, İsrail’in vatandaşı, küresel güçlerin yılmaz savunucusu Simon Aykut’u yazıp çizdiler. Güney Kıbrıs’a geçerken Rumlar tarafından tutuklandı. Rumlar, Simon Aykut’un sattığı mülkleri kendilerinin saydıkları için tutukladılar.

Şimdi bir tarafta Rum pasaportu olup Güney Kıbrıs’ta eğlenmeye gidip gelen Sabahattin İsmail var, öteki tarafta Rum tarafına geçtiği gibi tutuklanan ve durumu umutsuz görünen Simon Aykut var.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde çevirdikleri dolaplar ortada duran bu şahıslar nerede durduklarını, KKTC’de neye neden olduklarını, getirisinin ne olacağını hesap edemiyorlar ama lafta küresel güçleri çözüyorlar!

Şimdi şunu söylemek gerekiyor: Ya Güney Kıbrıs küresel güçlere kafa tutabilecek kadar güçlü ya da Sabahattin İsmail, Rum tarafına gidip gelmekteki rahatlığını TMT’li mücahitleri Rumlara ihbar etmesine borçlu.

Muammer Karabulut’un Kıbrıs’ta çevirdiği işleri, “Pandemi nedeniyle gidemedim.” dediği Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinden deport edildiğini, muhbir Sabahattin İsmail’in Türk Ordusuna karşı eylemlerin içinde yer alıp İŞGALCİ diyen geçmişini yazdım.

Tanrıöver’den sonra, yönetiminde Türk Ortodoks Patrikhanesi Basın Sözcüsü Sevgi Erenerol’un da olduğu ve Türkiye’de “Dinlerarası Diyalog” toplantısını yapan Noel Baba Barış Konseyi adlı sözde vakfın sözde barış köyü projesini de yazdım. Mühürlü köyün fotoğraflarını, çalıştırdıkları kaçak işçilerle ilgili tutanakları yayımladım.

Bunları neden hatırlatıyorum?

Tarihin her köşesinde yankılanan bir gerçek var: Gaflet, ihanetin habercisidir. İhanet ise yıkımı kaçınılmaz kılar. Bugün Ortadoğu’nun kan ve gözyaşıyla sulanmış topraklarına baktığınızda, bu gerçeğin ne kadar acımasız bir şekilde hüküm sürdüğünü görüyoruz. Irak, Libya, Suriye ve şimdi İran… Rejimin adı ne olursa olsun, en büyük ortak payda, ılımlı İslamcıların iktidara gelmesi ya da bu iktidar oyununa dahil edilmesi olmuştur.

Arap Baharı’nı hatırlayın. Esad’ın Suriye’deki yükselişini durdurmak için cihatçı çetelere akıtılan milyonlarca dolar ve verilen desteği. Daha düne kadar Kaddafi’nin yüzüne gülenlerin, bugün Libya’nın enkazında başkalarının suçlarını aradığını unutmayın. Esad’ın veya Kaddafi’nin yüzüne gülenlerin kameralara yaklanan o gülüşleri ister bilinçli ister rastlantısal olsun, tarihin ironik bir sembolüne dönüştü.

Emperyalizmin oyununu anlamak için Haçlı Seferleri hikâyesinden öteye geçmeliyiz. Bush’un Irak işgali öncesinde Haçlı söylemleriyle yaptığı açıklamalar tabii ki akılda kalsın ama bu yalnızca bir sonuçtu. Nedense her zaman aynı: Ulusları bölen, toprakları parçalayan şey dincilikti. İktidar uğruna cemaat ve tarikatlarla iş tutan siyasal dincilik, kendi topraklarını darülharp ilan edenlerin ihanetiyle beslenerek ulus bilincini kemiren etkisi oldu. Kendi ülkesini “darülharp” ilan eden zihniyet, bu toprakların başına gelen felaketlerin gerçek sorumlusudur.

Peki ya Mustafa Kemal’in çizdiği yola ne oldu? “Mübadele yanlıştı.”, “Laiklik hataydı.” vb. söylemlerle Mustafa Kemal devrimlerine sinsi savaş açanlarla bugün bu yoldan taviz verenlerin vatanseverlerin arasında dolaşmasına izin verilmesi mümkün mü? Unutmayın ki bu gafletin bedeli yalnızca toprak kaybı değil, aynı zamanda ulusun milli onurudur. Seneca, “Yapay olan şeyler çabucak kendi doğalarına döner,” diyor. Bugün bu söz, Orta Doğu’nun yıkılmış kentlerinin yankılarında bir kez daha doğrulanmıyor mu?

Ulusları yıkan iş birlikçiler ve siyasal islamcılar, kendi asıllarına dönecekler. Ancak bu yazıyı okuyanlar, şaşıranlar arasında olmayacak. Tarihten alınacak derslerle maskelilerin maskesini korkmadan, yılmadan düşürmek, hakikatin kendisi kadar değerlidir.

Bir sonraki yazıda, çok önemli belgelerle yalana karşı hakikatin beyannamesinde buluşacağız. O güne kadar, Mustafa Kemal’in ışığında karanlıkları delmeye devam edin.

Esen kalın!

1. https://demiryolculuk.com/2024/09/29/ataturkun-ideallerine-ihanet-cicero-ve-papa-eftimin-gercek-yuzleri/ ︎

“Vendee Savaşı’nı kendimi Katolik yaparak sonlandırdım, kendimi Müslüman yaparak Mısır’a yerleştim, kendimi ultramontanist yaparak İtalya’daki papazların gönlünü kazandım. Eğer bir Yahudi halkını yönetseydim, Süleyman Tapınağı’nı yeniden inşa ederdim.”

Napolyon

Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın katıldığı belediye seçimlerinden sonra Mustafa Kemal Atatürk, Genel Sekreteri Hasan Rıza Soyak’a belediye seçimlerini kimin kazandığını sorunca Soyak “Bizim partimiz.” cevabını verdi. Ebedi Başkomutan’ın cevabı netti:

“Hayır, efendim; hiç de öyle değil! Hangi fırkanın kazandığını ben sana söyleyeyim: Kazanan idare fırkasıdır çocuk! Yani jandarma, polis, nahiye müdürü, kaymakam ve valiler… Bunu bilesin.”¹

Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın katıldığı seçimlerde Atatürk’ün yansız kalmasından rahatsız olanlar vardı. Tıpkı İnönü gibi Milli Mücadele öncesinde Amerikan mandasını savunan ve ABD Başkanına “…ve çağın peygamberisiniz.” diye mektup yazan Yunus Nadi de yazdığı yazılarda çok ileri gidiyordu.

1 Haziran 1936’da İnönü’nün talimatıyla yayımlanan genelgeye göre İçişleri Bakanı, Parti Genel Sekreteri; illerin valileri, parti il başkanları; denetçiler ise hangi bölgedeyseler o bölgenin denetçileri yapıldı.

Bu adımlara göre devlet ve parti birleştiriliyordu. 1933’te Nazilerin “Parti ve Devlet Birliği Yasası” çıkardığı yasa aynen Türkiye’de uygulanmak isteniyordu.

1936’da Mustafa Kemal Atatürk, düşüncelerine ve uygulamalarına karşı olduğu CHP Genel Sekreteri Recep Peker’i görevden uzaklaştırdı.

Karşı devrimin hücumları 1938’de başladı.

İnönü, Atatürk döneminin gözde bakanları Tevfik Rüştü Aras ve Şükrü Kaya’yı tasfiye ederek yerlerine Refik Saydam ve Şükrü Saraçoğlu’nu getirdi.

İkinci Dünya Savaşı başladığı zaman Türkiye’nin tarafsız kalması ne kadar doğruysa İnönü iktidarının Nazi Almanya’sı lehine tarafsız kalması o kadar yanlıştı. Savaş boyu ABD ve İngiltere gibi ülkelerin uyarılarına karşın Boğaz’dan geçen Alman gemilerinin görmezden gelinmesi gibi işlere imza atılıyordu.

1944 yılına gelindiğinde Hitler’in savaşı kaybedeceği iyiden iyiye anlaşıldı. Yani totaliter rejimler kaybediyor, demokratik rejimler kazanıyordu. Böylece İnönü’nün kıvrak manevralar yapması gerekti.

1944’teki Nihal Atsız-Sabahattin Ali Davası’nın “Irkçılık-Turancılık Davası”na evrilmesini bu doğrultuda okumalısınız.

Atatürk’ün temsil ettiği milli iradenin demokrasi projesinin önünü kesenler, 12 Temmuz 1947’de memleketi hayalini kurdukları gibi gizli Amerikan mandası demek olan Batı’nın sandık demokrasisine teslim ettiler. Atatürk’ün uzaklaştırdığı Amerikancı veya saltanatçılara “yeni dönem” adı altında kucak açan bir iktidar ancak mandacı olabilirdi.

İkinci Dünya Savaşı sürerken Türkiye’ye parmak sallayanlar, savaş bitince kafa sallamaya başladılar.

Türkiye’den istenen onca tavizden biri ise ekümeniklikti.

1946 yılında Fener Rum Kilisesi’nin başına Patrik Maksimos vardı. Ancak o dönemin modası olduğu ve “Türkiye’de Din Oyunları” başlıklı yazımızda anlattığımız üzere Maksimos’un Batı karşıtı olmak -pardon- Komünist olmak gibi bir huyu vardı (!).

Ve demokrasi rüzgarlarının yarattığı etkiden olacak Maksimos birdenbire hastalanıverdi. Sağlık sorunları arttı, makamını terk etmek zorunda kaldı.

Demokrasi Mesihi Truman’ın çağrısına uyan havari Athenagoras, Truman’ın alnından öpüp Türkiye’ye geldi.

Maksimos’tan sonra patrik seçilen Athenagoras Türkiye vatandaşı değildi. Lozan’a aykırı olan bu durum hükümet tarafından hemen ortadan kaldırıldı. O gün iktidarda olan (Demokrat Parti) Adnan Menderes Athenagoras’ı kısa sürede Türk vatandaşı yapıverdi.

“Türkiye’de Din Oyunları” yazımızda ABD’nin Komünizm bahanesiyle tüm dünyada nasıl örgütlendiğini anlattık. Orta Çağ’da misyoner bir düşünce olarak ortaya atılan dinlerarası diyalog, her dinden dinciyi güya Komünizm karşıtlığı maskesiyle yan yana getiriyordu.

Moon tarikatına Uzak Doğu’da böyle bir görev verildiği zaman Dünya Anti Komünist Ligi de bu tarikat tarafından örgütlendi.

Moon tarikatı dinlerarası diyalog adı altında misyonerlik faaliyetini yürütedursun, Türkiye’de de Komünizmle Mücadele Derneği’nin Erzurum temsilciliğinde görev alanlardan biri FETÖ elebaşısı (“İslami terör örgütü uyduruldu, diye zırvalayan koçbaşlarından Mustafa Dönmez ve benzerleri üzülebilir!) Fetullah Gülen’di.

FETÖ ve Moon arasındaki benzerlik yıllardır anlatılır ama olan şey aslında benzerlik değildir, aynılıktır.

O dönemlerde Türkiye’de, ‘uydurduğu hikayelerle kendi sahte kahramanlık tarihini yaratmaya çalışan Papa Eftim kişisine yakınlığıyla bilinenlerden biri Hamdullah Suphi Tanrıöver’di.

Onun da Athenagoras’a yakınlığını, daha 1940’larda dinlerarası diyalog üstüne düşüncelerini, Atatürk hayattayken yerin dibine soktuğu Fener’i Atatürk’ten sonra nasıl yerin dibine soktuğunu “Türkiye’de Din Oyunları” başlıklı yazımızda anlattık.

Ve Tanrıöver’in hayranlık duyduğu Patrik Athenagoras’la Papa VI. Paul 1965’te bir araya gelerek 1054 yılında Katolik ve Ortodoks kiliselerinin aldığı aforoz kararını dinlerarası diyalog kapsamında karşılıklı olarak kaldırdı.

Yeri gelmişken belirtelim: Papa VI. Paul, 3 yıl süren (1962-1965) II. Vatikan Konsili’nin öncüsüydü. Bu Konsil, dinlerarası diyalog adı altında yapılan misyonerlik faaliyetlerini de hızlandıracaktı.

Lozan’a aykırı bir şekilde vatandaş yapılarak patrikliği onaylanan Athenagoras’a, Lozan’da aldığımız mübadele kararına karşı Rumlara giderek “Türk’üz deyin, burada kalın…” diyerek muhalefet eden Papa Eftim kişisi hiç gecikmeden biat edecekti.

Atatürk döneminde gazetelere “Aforozumun kaldırılması gibi bir talebim yoktur.” kabilinden beyanatlarda bulunan Eftim kişisi, yakın arkadaşı Tanrıöver gibi Athenagoras’a hayranlık duyuyor; Cihan patriği diyerek kutsaliyet atfediyordu.

Eftim’in Athenagoras’a biadını açıklayan gazete haberine bakalım:

4 Şubat 1949 tarihli Yeni Sabah gazetesinin haber metnini de aynen aktaralım:

“Papa Eftim, Patrikten af diledi

(Papa Eftim) Athenagoras’a bir telgraf göndermiştir.

Papa Eftim, Athenagoras’a ‘Başbuyurmanımız, Ortodoks cihan patriği (ekümenik) ve papamız’ diye hitab ettikten sonra şimdiye kadar yapılan Patrik seçimlerinin Türk milletinin arzusu hilafına olduğunu belirtmekte ve kendisinin seçiminden Türk milletinin ve temsil ettiği müstakil ortodoks kilisesinin sevinç duyduğunu kaydetmektedir. Papa Eftim, telgrafını şu cümlelerle bitirmektedir:

‘Size biat etmeğe ve kilisede bundan böyle sizin kudsal adınızı anmayı dini borç bilirim. Türk Ortodoks kilisesini tanımanızı ve onu ziyaret ve takdis eylemenizi saygılarımla diler, kutsal ellerinizden öperim.’

Dün bu telgraf hakkında bir arkadaşımız papa Eftimi evinde ziyaret etmiş, Arkadaşımızın sualini papa Eftim şöyle cevaplandırmıştır.

‘- Evet cihan patriği (ekümenik) 1 nci Athenagorasa böyle bir telgraf çektim. Büyük bir Türk dostu olan Athenagoras bizim için kutsal bir varlıktır.

Ona biat etmeği Türk müstakil ortodoks kilisesi adına bir borç bilirim.

Diğer ortodoks kiliselerinin bir kısmı müstakil olduğu gibi Türk ortodoks kilisesi de müstakildir ve bu kilise kanunlara tamamiyle uygundur. Büyük Athenagorasın bizi takdis edeceği günü heyecanla bekliyoruz.’

Fener patrikhanesinin bu talebe karşı nasıl bir vaziyet alacağı ortodoks cemaati arasında merakla beklenmektedir.”

Papa Eftim’in kafa yapısını daha iyi anlayabilmek için haberlerle devam edip analizini yapmaya geçeceğiz.

14 Nisan 1949 tarihli Yeni Sabah gazetesinin haberine bakalım:

İlk sayfa haberi:

“Papa Eftim, yeni Patrikle de anlaşamıyor

Rum ortodoks patriki Athenagorasa Amerikadan yeni geldiği sırada müstakil Türk ortodoks kilisesi başpapazı Eftim kendisine müracaat etmiş ve evvelce verilmiş olan afaroz kararının ref’i ile kilisesinin tanınmasını istemişti.”

Haberin devamı:

“Papa Eftim

Patrik Athenagoras, Eftim’in bu müracaatına karşı, kendisini hususi surette patrikhaneye davet etmiş ve görüşmek istemiştir. Papa Eftim ise Athenagorasın bu davetin bu davetini; hususi mahiyette olduğu için kabul etmemiştir.

Papa Eftim kendi kilisesinin hariç memleketlerdeki gibi dini bakımdan patrikhaneye bağlı, fakat idari bakımdan ‘Türk ortodoks kilisesi’ adı altında müstakil kalmasını istemektedir.”

Durun, hemen yorumlamayın. Sabredin. Başka haberlerimiz de var.

19 Nisan 1949’a geldiğimizde Yeni Sabah gazetesinde “Athenagoras ve Türk Ortodoks Kilisesi” başlıklı bir haber daha görürüz:

Görüldüğü üzere Papa Eftim, kendisinin patrik seçileceği iddialarına karşı Athenagoras’ı ekümenik olarak tanıdıklarını açıklıyor.

Şimdi Atatürk döneminde birkaç gazete haberine bakalım.

Milliyet gazetesinin 23 Şubat 1932 tarihli haberini çok dikkatli okuyun:

“Papa Eftim Fener’le Barıştı mı?

Kiliselerin iadesi temas ile halledilecek bir meseleymiş!

Rumca Metaritmisis gazetesi Papa Eftim efendinin Fener taraftarı ile barıştığını, Patrikhaneyi Ortodoksluğun başı olarak kabul ettiğini, hatta işgal ettiği Kafatyani ve Hristos kiliselerini iadeye karar verdiğini yazıyordu.

Dün bu tahavvül hakkında Papa Eftim efendinin fikrini sorduk. Dedi ki:

– Türk ortodoks cemaatinin istinat ve takip ettiği gaye, memleketin umumi menfaatlerine hizmet etmektir. Halk fırkasının esas programındaki umdeler bizim umdelerimizdir. Fener kilisesinden ayrılması münhasıran teşkilatı itibariledir. Yoksa dini ve mezhebi bir fark yoktur. Her iki kilisenin dini ortodokstur. Ahkamı, ayinleri, merasimi birdir.

İstanbulda intişar eden Rum gazeteleri, Türk ortodokslarının Türk camiası içinde ve Türk vatandaşlığı etrafında ilan ettiği prensipleri, İstanbulda sakin ortodoksların kabul etmiş olduklarını tekrar ediyorlar. Şu halde mefkure ve gayede birleşmiş oluyoruz. (…) Kiliselerin geri verilmesi meselesine gelince, bu da ayrıca temas ile halledilecek bir meseledir.”

1 Ocak 1938 tarihli Akşam gazetesinin “Fener kilisesi ve B. Papa Eftim” başlık haberine bakalım:

Bu haberde ise Papa Eftim, Doğu Ortodoks Kilisesi’ni tamamen benimsemediğini belirtiyor. Yalnız daha sonra “oruntamak” sözcüğünü kullanması dikkat çekicidir. Athenagoras’ı ekümenik papası olarak tanıyan Eftim, bu haberde kendi kilisesinin Doğu Ortodoks Kilisesi’ni oruntadığını söylüyor.

Oruntamak, öz Türkçede temsil etmek anlamına gelir.

Eftim aynı metin içinde iki yere birden tabiri caizse selam çakmayı biliyor. Bir taraftan Fener’le ilgisi olmadığını iddia ederek Ankara’yı, diğer taraftan temsilciliğe vurgu yaparak Fener’i teskin ediyor. Daha önce kendisinin Fener’i işgal sırasında Ankara nezdinde temsilcilik belgesi aldığını yazmıştık. O belgeyi 1935’te evinin duvarında muhafaza ediyordu:

Atatürk zamanında Fener’le hiçbir bağının olmadığını ifade eden Eftim’in 1940’larda Athenagoras Türkiye’ye gelir gelmez ondan af dilemesi, onu kutsal bir şahsiyet olarak gördüğünü söylemesi, üstüne üstlük ekümenik ilan etmesi ne anlama geliyor?

Değerlendirmemizi yapmadan önce, Athenagoras’la da anlaşamayan Eftim’in tekrar Fener’e cephe aldığını görüyoruz. Onu cihan patriği ilan eden, dini önderi olarak gören Eftim istediğini alamayınca bu sefer Athenagoras’ın Türk düşmanı olduğunu hatırlayıveriyor. Milli Mücadele ile ilk atılımını yapan, 1930’larda Atatürk tarafından kenara çektirilen Eftim, Kıbrıs meselesiyle birlikte yeniden ortaya çıkıveriyor.

Buradan itibaren konunun daha iyi anlaşılması için Gustave Le Bon’un “Kitlelerin Psikolojisi” başlıklı eserindeki tespitini aktaralım: “İlk deformasyon, bulaşıcı telkinin özünü oluşturur.”

Sabit fikirli kişiler, gerçeklik algısını yitiren kitleleri oluştururlar. Bu kitleler halüsinasyon görmeye başlar. Halüsinasyon görmeye başladığı anda artık ünlü bir matematikçi ve kunduracı arasında bir fark kalmaz.

Teoman Ergene işte böyle sahneye çıktı. Kendi kendine ekümenik ilan ettiği Athenagoras onu affetseydi böylece daha önce yayımladığımız üzere siyasi nedenlerle işgal ettiğini kabul ettiği kiliseleri sağlama alacaktı. Bu olmayınca Kıbrıs meselesini fırsat bilerek tekrar sahneye çıktı.

1950’de Demokrat Parti iktidara geldi, 1951’de Teoman Ergene doğdu.

Teoman Ergene, “İstiklal Harbinde Türk Ortodoksları” kitabıyla yıllarca sözde akademik çalışmalara, araştırmamacı yazarlara kaynaklık etti.

Teoman Ergene’nin deformasyonu öyle bir halüsinasyona yol açtı ki artık onun yazmadığı şeyler de uydurulmaya başlandı. Erenerol soyadının Atatürk tarafından verildiğini iddia eden de İzmir’de Atatürk’ü karşılamaya gitmediği halde bir belgeselin kesilmiş görüntülerini Papa Eftim’e mâl eden de Ankara’nın talimatıyla kilisesini kurduğunu iddia eden de ortaya çıktı.

Teoman Ergene’yle birlikte Athenagoras’a biat ettiği günleri geride bırakan Eftim, bakın bu sefer Athenagoras’ı nasıl afaroz ediyor:

Bugüne kadarki yazılarımızda hepsine belgelerle cevap verdik. Ankara’nın Fener’le Eftim arasındaki meseleye dair tavrını, Adliye Vekili’nin “Papa Eftim yetkisini aşıyor, kendi kendine papaz atıyor, onu hükümetin politikası konusunda uyardık.” ve “Kilise kurmak istediğimiz haberleri yayıldı.” dediği açıklamalarını, 1923’te kendisinin hükümetin adamı olmayıp Fener’den maaş aldığının vurgulandığı TBMM tutanaklarını yayımladık.

Mezar taşına kadar yazdıkları güya Atatürk’e ait olan “Baba Eftim bu memlekete bir ordu kadar hizmet etmiştir.” şeklindeki uydurma sözü de kendisinin ve ailesinin isim değişikliği meselesini de ele alacağız.

Halüsinasyonu bitirmek için çok daha fazlasıyla devam edeceğiz.

Şimdi sıklıkla vurguladığımız “Hayatta hiçbir şey tesadüf değildir.” sözünü hatırlatarak devam edeceğiz.  

Eftim’in başlattığı deformasyonun devam etmesi, halüsinasyonun sürmesi için çok önemliydi. Onun bıraktığı yerden devam eden çocukları ve torunları, adeta hipnoz halindeki kitlelere telkinde bulunmaya devam ederek Eftim efsanesi üstünden gerçeklik algısına zarar verdiler.

Ne var ki Türk milleti dünya tarihinin dünü, bugünü ve yarını için en büyük gerçektir. Onun da yıkılması mümkün değildir.

Dinlerarası diyalog FETÖ’ye mâl edilse de bu misyonerlik projesini sürdüren koçbaşları vardır. Hamdullah Suphi Tanrıöver’i kamuoyuna sorarsanız Atatürkçü ve Türkçü… Hangi Atatürkçü, hangi Türkçü Athenagoras’ı ululamıştır?

Hangi Atatürkçü, hangi Türkçü bir Perinçek’le, bir Dilipak’la gezen ve Türkiye’nin önündeki engelin Atatürk ilkeleri ve laiklik olduğunu söyleyen Dugin’in gözüne girmeye çalışmıştır?

Hangi Atatürkçü, hangi Türkçü dinlerarası diyalogçularla vakıf kurmuştur?

Aranızda ilk dinlerarası diyalog etkinliğini düzenlemekle övünen biri var mı?

Önceki yazılarımızda yayımladığımız ve kendi kaynaklarından aldığımız görsellere tekrar bakın:

Şurası bir gerçektir: Var olmak için Athenagoras’ı ekümenik olarak tanıyan bir adamın torunları da var olmak için aynı yolu takip edecektir. Bir gün Perinçek’in kanalına çıkan, ertesi gün Türkçülerin dergisine yazan bir zihniyetin tek gayesi şahsi olarak var olabilmektir.

Oysa “Her yerde olan, hiçbir yerde değildir.”

Türkiye’nin Karanlık Dönemi!
Adnan Menderesin Türk vatandaşı yaptığı Athenagoras’tan Eftim’e FETÖ’den Noel Babacılara dinler arası dialog maskesi bir bir düşecek ve her şey daha aydınlık olacaktır!

Başa çıkılamayacak tek Fener, Fenerbahçe’dir. Koçbaşları, tasmalarından kazığına bağlı oldukları ve terör örgütü olduğunu kabul etmediklerini itiraf ettikleri² FETÖ’nün yediği tokattan dolayı bunu iyi bilirler. Rumların Fener’i için Türk milletinin refleksi her daim sağlamdır. Bunun için de gidip Türkiye’yi Rusya’ya şikayet eden şaklabanlara veya kendi kendine tarih kurgulayıp konfor alanı yaratan hipnozculara ihtiyaç yoktur.

Kardinallere, papazlara, koçbaşlarına duyurulur.

Bir sonraki yazımıza kadar esen kalın!

1. Serbest Cumhuriyet Fırka, Mustafa Kemal Atatürk tarafından Fethi Okyar’a kurduruldu. Partinin genel sekreteri ise Nuri Conker’di. Çetin Yetkin, çok partili demokratik hayata geçiş için yakın arkadaşlarını görevlendiren Mustafa Kemal Atatürk’ün bu girişimine İnönü’nün muhalif olduğu sonucuna ulaşmıştır. Bknz. Çetin Yetkin, “Karşıdevrim” Kilit Yayınları. ︎
2. https://www.5gvirusnews.com/yazarlar/cianin-gladyosu-nasil-calisir-2-h1488.html ︎

Devletlerin çöküş süreçlerinde yozlaşma ve ahlaki çöküntü önce din adamlarına ve bürokrasiye bulaşır. Sonrasında ise fırsat kollayan kişilere ve nihayet toplumun büyük kısmına yayılır.

Bu ahlaksız ve erdemsizlik hastalığını gizlemenin en geçerli yöntemi ise dinsel ve ideolojik imajlar yaratmaktır.

Bu hastalıklı durum Osmanlı döneminin çöküşünden sonra gelen Milli Mücadele’ye de yansımıştır.

Yozlaşmış ve ahlaki çöküntü içindeki bu şahsiyetler tamamen uydurdukları hikayelerle kendilerinin “Milli mücadelede çok önemli görevler” yaptıklarını anlatarak imajlarını yenilemeye girişmiş olsalar da tarihi gerçekler Türk milletine ve Mustafa Kemal’in eşsiz zaferine ihanet etmeyecek kadar ahlaklı ve vicdanlıdır.

Mustafa Kemal’in yanında yer aldığı gibi görünen ve topluma kendisini kahraman gibi yediren ama geri planda para karşılığı İngilizlere muhbirlik yapan birçok ünlü vardır ve sonları maalesef hazin olmuştur.

Konumuz dinsel kıyafetler giyen ya da milletvekili kimliği taşıyan casuslar değil ama ahlaki ve kültürel çöküşten sonra gelen ve milli mücadelenin zaferiyle sonuçlanan yeni dönem için kendisini istediği gibi konumlandırmaya çalışan Papa Eftim kişisinin de tarihin ahlak ve vicdan dolu gerçeklerinden kurtulamadığını görüyoruz.

Dedelerinin olmayan kahramanlığını anlata anlata bitiremeyen Sevgi Erenerol ve Türk İslam sentezi projesinin uygulayıcısı Namık Kemal Zeybek ve Türk Ortodoks Kilisesi’nin Basın Sözcüsü olduğu anlaşılan Chris Selçuk Erenerol isimli şahsın da gerçekleri öğrenip konuşmalarını düzelterek Mustafa Kemal’in adına ve anılarına düşürülen gölgeyi kaldırmaları için büyük fırsat olacaktır bu yazılar.

Teoman Ergene müstear isimiyle yazdığı kitabı sayesinde kendi kurguladığı tarihin sanal kahramanı olan Papa Eftim de benzer imaj çalışmalarından asla geri durmadığı gibi her fırsatta Fener Kilisesi’ne akıl almaz sözlerle bağlılığını bildiriyor ve affedilmek için yalvarıyordu.

“Başbuyurmanımız ve papamız Birinci Athenagoras, Ortodoks Cihan Patriği (ekümenik!)

Ortodoks Merkez Kilisesi’ni temsil eden Umum Ortodoks cemaat ve kiliselerinin Milli Savaş sıralarında (Yunan mı Türk mü!) kaçınılmaz ihtiyaç bilerek aciz şahsıma teslim ve emanet ettikleri Merkez Ortodoks Kilisesi’nin vasi yetkisine dayanarak kurulan kilisemiz (Mustafa Kemal’in emri ile kurulmuştu hani!)

…sizin kutsal şahsınızın namına aynı zamanda benimsediği Merkez Ortodoks Kilisesi yetkisinden feragat ederek size biat etmeyi ve kilisede bundan sonra sizin kutsal adınızı anmayı borç bilir.

…Türkiye’de kurulan ve vatanın kanunlarına tamamen uygun olan Müstakil Türk Ortodoks Kilisesi’ni tanımanızı ve ziyaret ederek onu tanımanızı ve takdis eylemenizi derin saygı ile diler, kutsal ellerinizden öperim.” diyor.

Lozan Antlaşması ve Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına göre sıradan bir kilise olan Fener Kilisesi’nde görev yapan köy papazından farksız Başpapaz Athenagoras’a telgraf yazarak yalvaran kişi de şimdilerde “Patrik” iddiası ve yakıştırmasıyla ve Papa Eftim olarak tanınan, aslında sıradan bir başpapaz 1.Eftim adını kullanıyor.

Tıpkı Mustafa Kemal’in adını ve kendisini Milli Mücadele’nin zaferini kullandıkları gibi. Çocukları ve torunları dahil “Müstakil Türk Ortodoks Kilise”sinin Mustafa Kemal’in emriyle kurulduğunu” söyleyecek kadar küstahça bir yakıştırmayla kendilerine paye çıkartmaktan hiç çekinmediler ve çekinmiyorlar.

Bu kilisenin kurulmasının altında yatan nedenlerin bir çıkar ve maddi güç çatışmasından doğduğu tüm belgeleriyle ortada dururken araştırmacılar dahil milliyetçilerin de bu uydurmaların aslını arkasını neden araştırmadan Başpapaz Eftim’in arkasında saf tutması anlaşılmaz gibi görünse de işin aslı çok net: Siyasi çıkar sağlamak adına Mustafa Kemal’i eleştirmek, devrimlere hakaret etmek için iyi ve güvenli bir kapı olarak görülüyor olması.

Türklüğe ve Mustafa Kemal’e kinlerini diri tutmak isteyen ve hakaretler yağdıran ırkçı Rumlar bile 80 yıldır bu kapıyı kullanıyor.

Başpapaz Eftim’in kendisini “Milli Mücadele kahramanı” olarak anlattığı ve “Teoman Ergene” adıyla yayımladığı kitabı kaynak olarak alan araştırmacılar da bu yazarın kim olduğunu ve belgelerin gerçek olup olmadığını araştırma gereği bile duymadıkları için Papaz Teoman Ergene’nin yazdığı belgesiz, asılsız illegal tarihi legalleştirmişlerdir. Maddi çıkar için kitap müsvettesi yazan ve kendilerini araştırmacı, tarihçi vb. şekilde tanıtmaya çalışan sokak destancılarının adını yazarak bu sayfayı kirletmeye gerek yok.

Milliyetçi cenah ise Eftim’in mezar taşına çocukları tarafından yazdırılan “Papa Eftim bu ülkeye bir ordu kadar hizmet etmiştir.” sözünü güya Mustafa Kemal söylemiş gibi başta Sevgi Erenerol olmak üzere torunları tarafından da her alanda propaganda edilen asılsız ve koca bir yalana sarılarak kör uçuşu yapmaktadır.

Papa Eftim kişisi soyadı kanunundan sonra, kendisini çok kurnaz ve zeki gördüğü için olsa gerek -ki kendi yazdığı kitabında kendisinden zeki ve kahraman diye söz eder- “Zeki” adını almış ama mezar taşı dahil hiçbir yerde bu adı kullanmamıştır.

Bu Başpapaz, Türklüğü ile övüne övüne azizler katına çıkmış olmasına rağmen neden Rum mezarlığındaki mezar taşında “Ne Mutlu Türküm diyene!” diye yazmadılar da “Bir ordu kadar hizmet etmiştir.” şeklinde yalan ve uydurma bir söz yazdılar, diye soran bir tek Kemalist milliyetçi de göremezsiniz!

Şişli Rum Mezarlığının hemen girişinde bulunan bu mezarlığın taşında Mustafa Kemal imzasıyla yazılmış olan bu uydurma yazıyı okuyan tüm ırkçı Rumların Mustafa Kemal’e hakaretler edebildiğini, Türklüğe karşı olan kinlerini diri tuttuklarını göremeyecek kadar kör olmuş ve benliğinizi yitirmişsiniz!

Siyasal milliyetçiler ve kendisini Kemalist olarak tanımlayanlar bu yazıları okuyorlar ve şaşkınlıklarını dile getiriyorlar ancak toplumda oluşturdukları imajlarını korumak adına isimlerinin zikredilmesini istemeyerek kendilerini şimdilik gizliyorlar.

Eeee, ne demişler: Susuzluk hiçbir şey, imaj her şey!

İmaj için sıkı bir çalışma yapan Başpapaz I. Eftim’in neler yaptığını kendi belgeleri ve sözleriyle öğrenmeye hazır mısınız?

Anlatalım öyleyse…

Başlıyoruz.

23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisi kuruldu. 28 Nisan 1928’de Trabzon mebusu Ali Şükrü Bey, Meclis’e bir kanun tasarısı sundu. Sunduğu tasarı “Men-i Müskirat Kanunu”na aitti. Ali Şükrü Bey gerek dini hükümleri gerekse ABD’yi örnek göstererek içkinin yasaklanmasını istiyordu.

İlk Meclis’in en önemli sorunuydu: Mustafa Kemal’e muhalif olanlar ve TBMM’de güç kazanmak isteyenler, mebuslar arasındaki sarıklıların fazlalığını da fırsat bilerek dini öne sürüyorlardı. İstedikleri bir kanuna muhalefet edilirse veya istemedikleri bir kanun önlerine gelirse ellerindeki “kafirlik” damgası hazırdı.

Böylece alkolü yasaklayan kanun kabul edildi. Yasak, 1920’den 1926’ya kadar sürdü.

Alkol yasağıyla alkol içilmesi engellenemeyeceğine göre kaçak rakı yapımı başladı. Oğuz Akay’ın “Atatürk’ün Sofrasında” kitabında Ruşen Eşref Ünaydın’dan aktardığına göre, “O zaman gizlice çekilen rakıların sözde en iyileri Keskin’den getirilirdi, hem de gaz tenekeleri içinde…”

Keskin’de kaçak rakıyı yapıp gaz tenekeleri içinde satan kim miydi?

Papa Eftim!

Said Arif Terzioğlu’nun “Atatürk’ün Ahmet Çavuş’u” isimli kitabında Ahmet Çavuş’un bu konudaki bir anısını okuyoruz:

“Rakı yasaktı ama şimdi İstanbul’da bulunan, o devirde Keskin’de papaz olan Papa Eftim’den Ankara’da büyüklere rakı temin edilirdi.

Öğrendiğimize göre, papaz kilisede rakı çeker, sonra da adamları ile gaz tenekelerine doldurduğu rakıları katır sırtında Ankara’ya gönderirdi.

O zaman bu rakının okkası 10 liraya satılırdı. Günahı boynuna, o devrin polis müdürlerinden Dilaver Bey’in aracılığıyla Papaz Eftim’in imal ettirdiği rakı devrin ileri gelenlerine dağıtılırdı.”

Kanunun delinmesi veya Ankara’daki büyüklere gönderilirdi, ifadesi birçoklarına normal gelebilir. Öyle bir devirdeyiz ki kanunun da adı kaldığından bunun önemli bir olay olmadığı düşünülebilir. Öyleyse Ünaydın’dan devam edelim:

“Ahmet Muhtar Bey’in evinde bir davette yakın misafirlerine hem keskin hem yumuşak çelik ve kadife karışık yarı şehla bakışlarla bir de küçük teslimiyet bayrağı misillu bir an havada tuttuğu beyaz mavi dolu kadehine bakıp söylemeyi adet edinmiş olduğum üzere ‘prozit’ arkadaşlar derken Muhtar Bey’e ve iki üç mebus davetlisine, ‘Sizler içemezsiniz fakat ben içebilirim. Çünkü Men-i Müskirat Kanununa rey verdiniz. Ben içebilirim efendiler, çünkü ben bu kanuna rey vermedim; bir, kanuna saygı gösteriyorum, alenen ve resmen içmiyorum; iki, sadece sizlerin hususi evinizde, sizin ikramınıza cevap olarak içiyorum.”

Hem kanuna oy verip hem de gizlice içmeye devam eden bu mebuslara okkası 10 liradan rakı satan bir papaz… Üstelik hatırlatalım: O dönem, hâlâ Fener’in papazıdır.

Devam edelim.

Askerlikten muaf olmak için ruhban sınıfına katılan Papa Eftim’in kilise papazı olması, Keskin papazı olan Panayotis Papadopulos’un cerrahi bir müdahale için İstanbul’a gitmesinin ardından onun yerine geçmesiyle oldu. Bu süreçte Rum mektebinde yöneticilik yapan kuzeni Pandelis Karahisaridis’in de yardımını aldı.

Papadopulos geri döndüğü zaman yerini geri almak istediyse de Papa Eftim buna müsaade etmedi. Keskin cemaatinin yaşlıları ve kilisenin mütevelli heyeti Eftim’i cemaatin fonlarını zimmetine geçirmekle suçladı. Yaşlılar, Eftim’in karşısındaydı ancak cemaatin önemli bir bölümü Eftim’i destekliyordu.

Neden?

Çünkü bunun iki sebebi vardı:

1- Eftim her zaman kendini Ankara’ya yakın gösteriyor ve işgal yıllarında Fener Kilisesi’nin faaliyetlerinin Anadolu’daki Ortodokslar arasındaki tedirginliği artırdığını biliyordu. Mahallenin lideri, kurtarcısı idi.

2- Anadolu içlerine sürgün gönderilen Rumlara sıklıkla sahip çıkıyordu. Eleni Pavlidu ve Pipina Psaltaki’nin anlattıklarına göre sürgüne gönderilen çok sayıda Rum’a sahip çıkmıştı.

Kimdir Eleni Pavlidu?

Yunanistan’a göç eden Simavlı bir Rum’du. Anlattığına göre, Kuvayımilliye’nin eli kanlıydı ve Simavlı Türklerle Rumlar Yunan ordusuna giderek Türk çetelerinin yaklaştığını ve Simav’a girmelerini isteyen bir komisyon kurmuştu. Ancak Yunanlılar Simav’a girmediği gibi Türkler gelmiş, kendi deyimiyle Yunanlılarla iş birliği yapan Rumları Akdağmadeni’ne yollamışlardı.

İşte bu, mahallenin lideri Papa Eftim için bulunmaz bir fırsat olmuştu.

Türk Ortodoks Kilisesi’nin kuruluşuyla ilgili olarak Jean Schliclin’e verdiği söyleşide Adliye Vekili’nin neler söylediğini, kilisenin kuruluş sürecini Ankara’ya mâl etme çabalarını anlatmıştık.

Yine kendi beyanıyla Fener Kilisesi’ni ve buraya bağlı kiliseleri işgal ettiğini kendisinin de gazetelere verdiği demeçleriyle kabul ettiğini hatırlatmıştık. Önce bu gazete haberlerini hatırlayalım:

Yıl: 1932.

Yani Türk-Yunan ilişkilerinde yumuşamanın başladığı bir dönemdeyiz. Venizelos, Atatürk’e Papa Eftim konusunu açarak Rum cemaati arasında sürekli ihtilaf çıkardığını söylüyor. Eftim’in sınırdışı edilmesi söz konusu oluyor ve buna karşılık Türk hükümeti, 150’likler listesinde olup Yunanistan’a giden isimlerin sınırdışı edilmesini istiyor. Sadece Mustafa Sabri Yunanistan’ı terk edip Mısır’a gidince Papa Eftim de tamamen bir kenara çektiriliyor.

Sözüm ona bir ordu kadar hizmet etmiş bir adamın sınırdışı edilmesi mevzubahis olsun veya olmasın daha sonraları Venizelos’un anlattığına göre Atatürk’ün bizzat kendisinin Eftim’i Fener’den uzak tutacağını söylediğini biliyoruz.

Yine Venizelos, görüşmelerde edindiği izlenimi anlatırken bir ara Türk hükümetinin, Eftim’in işgal ettiği kiliseleri geri vereceğini düşündüğünü de anlatır. Sınırdışı edilme meselesinin Atina’da bulduğu yankıya ve Eftim’in verdiği cevaba bakalım:

Yine 1931 yılında Eftim’in yeniden Rum kiliselerini işgal edeceği haberi çıkınca hemen tekzip ediyor:

25 Mayıs 1931’de Papa Eftim, güya Tevfik Rüştü Aras’ın 22 Mayıs tarihli “Biz Papa Eftim’i ve ruhbanı değil, Patrikhane’yi tanıyoruz.” açıklamasını memnuniyetle karşılarken kendisine Rum çocuklarının “voyvo” diye seslendiğinden, hatta ne hikmetse aile efradının bile kendisine hakaret ettiğinden, zoraki geçindiğinden dert yanıyor:

Ve 27 Mayıs 1931 tarihli Vakit gazetesinin cevabını dikkatle okuyunuz:

Şimdi güya bir ordu kadar hizmet ettiği uydurulan Eftim’in hakkında yazılan “Arada sırada ismini ve resmini gazetelerde görmeye alıştığımız…” ve “Bir kilisenin akaretlerini istismar ettikten sonra…” ifadelerini alıp arşivinize ekleyebilirsiniz.

İnternet derlemecisi araştırmamacı yazarlar ve bilimden uzak sözde akademisyenlerin akıl tembelliğinden ötürü haberdar olmadığı birçok belgeyi yayımladık.

Yayımlamaya devam edeceğiz.

1930’lu yıllar boyunca Papa Eftim’in yeni imajını gazetelere nasıl yansıttığını gösteren bazı haberleri de verelim. Bir gün kadınların çorapsız gezmesi konusunda ne kadar geniş görüşlü olduğunu okuruz, bir gün gelir güneşin haşmetini anlatır. Torunu olan Chris Selçuk Erenerol isimli şahıs Mustafa Kemal’in kızları diye edebiyat yapadursun, dedesi Eftim çıkıp Sami inançlarına dayanarak kadınlara “kırk sözünün biri dinlenmeli” şeklinde hak tanır. Bazen de yaranmak için dünya sulhunu kadınların getireceğini iddia eder. Hele ikinci bir dünya savaşı olamayacağına dair müthiş (!) öngörüsü dillere destandır:

Esas önemli nokta ise Eftim’in kimliğindeki Rum ifadesini kaldırtmak ve çocuklarının adını Rumcadan Türkçeye çevirtmek konusunda 1930’lara kadar beklemesidir:

Bilhassa isim değişikliği konusuna Fener Kilisesi, ekümeniklik ve Papa Eftim’in ilişkilerini anlattığımız ve şok olacağınız arşiv belgelerini yayımladığımız zaman gireceğiz.

O zamana kadar yozlaşmış ahlaksızlara dikkat edin ve esen kalın!

“Ağaç, sapı kendi dallarından yapılan balta ile kesilir.”

Mustafa Kemal, Nutuk’ta “Bunca yüzyıllarda olduğu gibi bugün de milletlerin bilgisizliğinden ve bağnazlığından yararlanarak binbir türlü siyasi ve kişisel amaç ve çıkar sağlamak için, dini alet ve araç olarak kullanmak girişiminde bulunanların, içeride ve dışarıda varlığı bizi bu konuda söz söylemekten, ne yazık ki, uzak bulundurmuyor. İnsanlıkta, din hakkındaki bilgi ve anlayış, her türlü hurafelerden sıyrılarak gerçek bilim ve tekniğin ışığından arınmış ve mükemmel oluncaya kadar, din oyunu aktörlerine, her yerde tesadüf olunacaktır.” diyor.

Mustafa Kemal zamanın çok ötesinde bir deha olduğunu bu sözleriyle bir kez daha gösteriyor. Çünkü birazdan hep birlikte, din oyunu aktörlerinin Sivas Kongresi sırasında yürürlüğe koyamadıkları Amerikan mandasını Ebedi Başkomutan’ın ölümünden sonra aşamalar hâlinde nasıl hayata geçirdiklerini göreceğiz.

Böylece hiçbir sinsiliğin ortaya çıkmaktan kurtulamayacağını da göreceksiniz.

Bir önceki yazımızda ulus devlet ve laik devlet olamayışımızı Mustafa Kemal’e bağlayan paçozlara cevap verdik. Bu yazımızda da Mustafa Kemal’in yukarıdaki sözlerinden yola çıkarak hatırlatalım: Laiklik, bir milletin tamamı şu veya bu dinden olunca gerekliliğini yitiren bir kavram değildir. Laiklik, irtica zehrinin panzehiridir.

Laikliği birçok dinin bir arada yaşamasını sağlayan bir kavramdan ibaretmiş gibi sunmaya çalışan diyalogçuların gizli misyonerlik oyununu anlatmaya başlayalım.

Dinlerarası diyalog ve ona kaynaklık eden fikirler aslında Haçlı Seferleri ve Batı emperyalizminin yükselişi sırasında birbirinin zıttı olan iki noktaya dayanır.

Birinci nokta, Haçlı Seferleri sırasında İslam coğrafyasında bir türlü başarı elde edilememesi ya da elde edilen başarıların uzun süreli olamamasıdır.

İkinci nokta, Batı emperyalizminin bilhassa Uzak Doğu’da gerçekleştirdiği emperyalist işgallerin kalıcı olmasını sağlamaktır.

İlk noktada 12. yy.a kadar gideriz ve karşımıza Vatikan’daki eski ekollerden olan Fransiskenlerin kurucusu Assisili Francis çıkar. Francis’e göre misyonerler Müslüman ülkelere göç ederlerse İncil’i öğretebilir ve Hristiyan dinini yayabilirlerdi.

Cusalı Nicolas ise günümüz diyalog anlayışına daha yakın bir fikre sahiptir. Fatih’in İstanbul’u fethetmesi üzerine yeni Haçlı seferi planlayan Avrupalı otoritelerin aksine Nicolas, Hristiyanların diğer dinlerin mensuplarıyla barış içinde toplanmalarını istiyordu çünkü onun inancına göre bu toplantıların sonunda diğer dinlerin mensupları Hristiyanlığın doğru olduğunu görüp din değiştireceklerdi.

İkinci noktaya yani 1860’lara gelince dinlerarası diyalogun sistemleşmeye başladığını görürüz. Artık Batı emperyalizmi, Haçlı Seferleri’ndeki güç dengelerini bozup uzak memleketlerde sömürgeciliğe başlar. Uzak Doğu dinleriyle Orta Doğu menşeili Hristiyanlık arasındaki farkları kaldırarak misyonerlik faaliyetlerine hız kazandırmak gerekir.

İlk olarak 1853 yılında Londra’da “İnsancıl Dini Cemiyet” kurulur. Bu cemiyet daha sonra “Hür Dini Cemiyet”e evrilir. Adında da anlaşılacağı üzere tüm üyeleri Mason olan bu cemiyet, daha sonra kurulacak olan “Dünya Dinleri Parlamentosu / Dinlerin Dünya Parlamentosu”, “Etiksel Kültür Kurumu”, “Dünya Misyonerlik Konferansı”, “Dünya Kiliseler Birliği Konseyi”, “Evrensel Hristiyanlığın Birleşimi İçin Kutsal Ruh Cemiyeti” (Birleşim Kilisesi / Moon) gibi oluşumlara da kaynak oldu.

Emperyalizm açısından dikkate değer bir noktadır: “Dünya Dinleri Parlamentosu”, ilk kongrelerine dünyanın birçok yerinden din adamlarını çağırırken Amerikan yerlilerini çağırmamıştır.  

Bir diğer diyalogçu kuruluş olan Birleşim Kilisesi -Türkiye’de bilinen adıyla Moon tarikatı- ve FETÖ arasındaki benzerlikler sıklıkla dile getirilir. Bu kiliseye tekrar değineceğiz.

Bir önceki yazımız “Kripto İhanet ve Kin Kardeşliği”nde mübadelenin, Karabulut gibilerin sinsi ithamlarına karşın, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunda çok önemli rol oynadığını yazdık. Yine Hamdullah Suphi Tanrıöver’in Celal Bayar’la bir anısının Ercan Yavuz’un yazısında kaynak olarak gösterildiğini yazmıştık.

Böylece bir kez daha hayatta hiçbir şeyin tesadüf olmadığını hatırlatarak Tanrıöver ve Bayar isimlerinin “Atatürk’ün en büyük üzüntüsü” iftirasına kaynaklık etmelerinin de tesadüf olmadığını belirtelim.

İki ismi bir araya getiren şey Anadolu Ortodokslarının Türklüğü ya da Atatürk’ün üzüntüsü iddiası değil, Dinlerarası Diyalog ve Athenagoras’tır!

Tabiri caizse gaza şimdi basıyoruz. Emniyet kemerlerinizi takın!

1924 Anayasasındaki Türklük tanımına karşı çıkan ilk grup TBMM’deki milliyetçilerdi. Türklük tanımına muhalefet edenlerden biri, Hamdullah Suphi Tanrıöver’di. Tanrıöver’in, maddenin tartışıldığı günkü konuşmasını özetle aktaralım:

“…Bir taraftan da hükümet mücadele ediyor, ecnebiler tarafından tesis edilmiş olan müessesatta çalışan Rum’u, Ermeni’yi çıkarmaya çalışıyor. Biz bunları Rum’dur, Ermeni’dir diye çıkarmak istediğimiz vakit bize ‘Hayır, Meclisinizden çıkan kanun mucibince bunlar Türk’tür’ derlerse ne cevap vereceksiniz?”

Tanrıöver Bursa’nın işgal edildiği günlerde Mustafa Kemal’i ve Türk kurmayını TBMM’de sıkıştırmaya çalışmışsa da Mustafa Kemal’in alkışlar eşliğinde yaptığı konuşmayla gerekli cevabı almıştı. Mustafa Kemal, Tanrıöver ve onun gibi düşünenlere, “Biz istikbalimizi millete emanet edip mücadeleye başlamışken sudan vazifelerle uğraşanlar” demişti.

Tanrıöver’in özel kalemi olarak da görev yapan Mustafa Baydar’ın anlattığına göre Reşit Galip ve Sadri Maksudi gibi isimlerin de bulunduğu bir toplantıya Atatürk’ün emriyle çağrılan Tanrıöver’e Türk Ocaklarının vazifesini tamamladığı anlatılmış, o da buna muhalefet etmişti. Ocakların kapatılmasıyla ilgili rapora bir tek Tanrıöver imza atmamış, Atatürk buna sinirlenerek raporu yırtmıştı. Rapor tekrar yazılmış, bu sefer Tanrıöver de imza atmak zorunda kalmıştı.

Türk Ocakları neden kapatıldı?

Bunu da kısaca cevaplayalım ki konu daha iyi anlaşılsın.

Çoğu araştırmacı Nazilerle olan ilişkilerini öne sürer. Atatürk’ün bundan rahatsızlık duyduğunu ifade eder. Ancak tek neden bu değildir. Türk Ocakları; Hasan Ferit Cansever, Enver Ziya Karal, Uluğ İğdemir gibi isimlerin ifade ettiği gibi pek çok yerde belediyelere müdahale etmeye başlamış, Serbest Fırka kurulunca birçok Türk Ocaklı genç bu partiye yazılmıştı.

Ve Mustafa Baydar, bu konuyu “Atatürk kendi direktifi, kendi kontrolü altında yeni bir nesil yetiştirecek ve eserini ona emanet edecekti.” şeklinde özetleyerek sözü Atatürk’e bırakır:

“…Memleketin ve inkılabın içeriden ve dışarıdan gelebilecek tehlikelere karşı masuniyeti için, bütün milliyetçi ve cumhuriyetçi kuvvetlerin bir yerde toplanması lazımdır. (…)”

Daha önceki yazılarımda bahsettiğim misoneistler -yeni olandan korkanlar- daima eskiyi aradılar, inkılapları hiçbir zaman yürekten desteklemediler, bazen bunu gizlemek için inkılap yanlısı uç beyanlarda bulundular, Sivas’taki mandacılık fikirlerinden hiçbir zaman vazgeçmediler.

Baydar, Tanrıöver’den “Her zaman eskiyi arardı.” diye bahseder.

Ve Mustafa Kemal’den sonra memleketi adım adım ABD’nin mandası hâline getirmeye başladılar.

Emperyalistlerin dinlerarası diyalog dünyasına hoş geldiniz.

Sizleri kapıda yine Tanrıöver ağırlıyor ve çok sevdiği dostu Athenagoras’tan da bahsederek aynen şunları anlatıyor:

“İstanbul Patrikhanesi, çok ihatalı sezişleri ve görüşleri olan büyük bir din adamının (Athenagoras!) riyasetinde kendi üzerine yepyeni bir vazife almıştır. Onu, ihtilaflı devirlerden sonra bizden uzak bir müessese hâlinde değil, manevi nüfuzunu milletimizin selameti lehine, insan haklarının masuniyeti lehine kullanırken görüyoruz.

(…) Biz aynı sesi milletlerarası kongrelerde Amerika’nın birçok merkezlerinde Türkiye ve Türklük lehinde bir derin iman perdesi ile konuşurken dinledik. Orada Papalık makamı, burada on altı asırlık resmi ve büyük bir dini makam bir noktada birleşmişlerdir.

(…) Komünizmin temsil ettiği istila hırsı nesillerce devam edecektir. Araya girmesi muhtemel sathi uzlaşmalara rağmen daha uzun müddetler biz ve bizden sonra gelenler onunla uğraşmaya mecbur olacağız. Bu vaziyete nazaran Avrupa’nın, Amerika’nın dinlerarası bir tesanüt araması ne kadar doğru bir fikirdir.”

Evet, Hamdullah Suphi Tanrıöver, ABD’de dinlerarası diyalog toplantılarına katıldı.

Evet, İnönü’nün emriyle bir gecede Türk vatandaşı yapılarak “ekümenik” sıfatıyla Türkiye’ye gönderilen ve Truman’ın doktrinini temsil eden Athenagoras ve Tanrıöver sıkı dosttur. Tanrıöver, Athenagoras’ı bizzat Türk Ocaklarında ağırlamıştır!

Evet, “komünizmin temsil ettiği istila hırsı” büyük bir bahanedir. El birliğiyle memleketi dinciliğin ve onun hamisi olan ABD’nin kucağına atmıştır.

Athenagoras’ın marifetlerini uzun uzadıya anlatmaya gerek yoktur. Bilindiği üzere kendisi Truman’ın Yunanistan ve Türkiye gibi ülkelere Sovyet tehlikesine karşı yardım doktrinini uygulayan önemli bir isimdir. Her iki ülkeyi de ilgilendiren kullanışlı birisidir. Hem Katoliklerle karşılıklı aforozu kaldırarak dinlerarası diyalog faaliyeti yürütmüş hem de komünizmle mücadele bahanesiyle misyonerlik faaliyetleri ve ABD emperyalizmi için çalışmıştır.

Tanrıöver’in özel kalemi Mustafa Baydar, Tanrıöver’in Athenagoras’a çok değer verdiğini ve onunla ABD seyahatinde (dinlerarası diyalog toplantısında) tanıştığını anlatır. Ayrıca Athenagoras’la kesinlikle posta yoluyla haberleşmediğini, Fener papazına yazdığı mektupları kendisine vererek gönderdiğini anlatır.

Ve Athenagoras, Tanrıöver’e gönderdiği imzalı bir fotoğrafının arkasına aynen şunu yazar:

“Çok kıymetli ve sevgili arkadaşımız ekselans Hamdullah Suphi Tanrıöver’e en samimi sevgi, takdir ve muhabbet hislerimizle ve sıhhati afiyetleri için candan dualarımızla.

2 Haziran 1949, İstanbul Rum Patriği Atinagoras.”[1]

Bitmedi!

Komünizmle mücadele amacıyla “Selamet”, “Sebilürreşad” gibi dergilerde dinin kuvveti üzerine yazılar yazan Tanrıöver, Athenagoras’tan imzalı fotoğrafı kaptığı 1949’da Vatan gazetesinde (9 Şubat tarihli) şunları yazıyor:

“Üç belli başlı ihtilal yakın Avrupa tarihinde din müesseseleri aleyhine hareket etti: Fransız İhtilali, Rusların Komünist İhtilali ve bizim Milli Mücadele’yi takip eden ve birçok mazi müesseseleri aleyhine inkişaf eden ihtilalimiz.”

(…) Ara sıra işitir veya okursunuz, din insanla Allah arasında bir meseledir. Yanlış ve müdafaası mümkün olmayan kaba ve kötü bir yanlış.”

Baydar soruyor, “Ne demek istiyorsunuz?” diyor ve ekliyor: “(Tanrıöver) Cevap vermedi veya veremedi…”

Büyük aydınımız (!) Tanrıöver bir başka yazısında ise özetle “Bir müessese kalplerde yıkılmadıkça yıkılmaz. Kalplerde kurulmadıkça kurulmaz.” diyor. O din aktörlerini besleyen, kendi ifadeleriyle o aktörlere ekmek veren müessese hangisiydi?

Rauf Orbay’ın, Refet Bele’nin millet açlıktan kıvranırken “Ekmeğini yedik” diyerek vazgeçemediği müesseseydi. Yani saltanat ve hilafetti.

Şaşırdınız mı? Şaşırmayın.

Hamdullah Suphi Tanrıöver ve dedeleri “Yavrum, bizim bir de Karagümrük’te tekkemiz var.” diye anlattığı Cerrahi tarikatına mensuptu.

Sürekli yazıyoruz ancak bunu sürekli vurgulamak gerekiyor: Hiçbir şey tesadüf değildir.

Bugünkü Cerrahilerin eski şeyhinin inkılap sözcüğüyle oynayarak “inkilab” (köpekleşme) dediğini hatırlayın. Aynı şahıs Türkiye’deki hamile kadınların sokağa çıkmasını sakıncalı görürken ABD’deki Cerrahi şeyhinin cenazesine de Kanada’daki Cerrahilerin toplantılarına da birçok modern giyimli hanımefendi katılıyordu. Başı açık kadınlar burada dua etse nasıl bir linç kampanyası başlatılacağını siz düşünün.

ABD’nin, İngiltere’nin düzenine son derece saygılı ve uyumlu cemaatlerle tarikatların Türkiye’deki tavırları kuyruk acısından başka bir şey değildir.

Tanrıöver’i, son derece önemli bir iddiayı buraya taşıdıktan sonra geçeceğiz.

Siyasal İslamcı Yazar Hasan Külünk, Hamdullah Suphi Tanrıöver’le ilgili bir iddia ortaya atmıştı. Külünk, Tanrıöver’in Nurcu Osman Yüksel Serdengeçti’ye “Bu Menemen Olayı var ya, onu biz yaptık. Kabakçı taifesine (esrarkeşlere) üç beş kuruş verdik. Nümayiş tertipledik. Fakat kontrolden çıktı, zavallı Kubilay kurbanı oldu.”

Külünk’ün iddiasına göre bu sözde sırrı Nurcu Serdengeçti de Külünk’e emanet etmiş.

Tanrıöver’in “Dağ Yolu” kitabının ikinci cildi, “Kubilay’ın Kesik Başı” başlığıyla başlar. Orada yazdığına göre Kubilay’ın Türk Ocakları üyesi olduğunu iddia ediyor. Mürteciler hakkında isabetli şeyler yazan Tanrıöver, gerçekten Serdengeçti’ye böyle bir şey söyledi mi?

Ergenekon kumpaslarında Menemen’in Kemalistler tarafından tezgahlandığı iftirasını hatırladınız mı?

Tanrıöver, Serdengeçti ve diğerleri…

Bu gizli veya açıktan dincilik yapanların yolu hep önce birbirine, sonra ABD’ye çıkar.

Bakın, Athenagoras’ın hatırlı dostlarından olup Fener Kilisesine gidip gelen Said-i Nursi, papazın gizli Müslüman olduğunu düşünürdü. ABD hakkındaki fikirlerine bakalım:

“…Kürre-i arzın şimdiki en büyük devleti Amerika’nın bütün kuvvetiyle din hakikatlerine taraftar çıkması ve İslamiyet’le Asya ve Afrika’nın saadet ve sükunet ve müsalaha (barış) bulacağına karar vermesi ve yeni doğan İslam devletlerini okşaması ve teşvik etmesi ve onlarla ittifaka çalışması, kırk beş sene evvel olan müddeayı isbat ediyor, kuvvetli şahit olur.”

O zamanın dilinden ziyade kendi cehaletinden dolayı Said-i Nursi’nin birçok ifadesi karmaşıktır. Bu nedenle birçok Nurcu da kendi içinde Nursi’nin yazdıklarının çarpıtılması iddiasıyla kapışır.

Ama buradaki ABD aşkıyla ilgili kapışamaz!

ABD devam eden süreçte ne güzel de okşadı İslam devletlerini, değil mi? Dinlerarası Diyalogun temelini atarak Müslüman din adamlarını misyonerlik faaliyetleriyle “yeşil kardinal” yapıp komünizmle mücadele bahanesiyle Türkiye’yi, nükleer silah bahanesiyle Irak’ı ne de güzel okşadı.

Bakın…

Adından da anlaşılacağı üzere Birleşim Kilisesi, Kore’nin %40’ını kısa zamanda Hristiyan yapmıştı.

Kore’deki en önemli komünizmle mücadele aparatıydı. Göbekten ABD’ye bağlıydı, her zaman olduğu gibi.

CIA, hangi kiliseyi kullanarak “Dünya Anti Komünist Ligi”ni örgütlemişti? Cevap: Birleşim Kilisesi!

FETÖ elebaşı Fetullah Gülen, Komünizmle Mücadele Derneği’nin Erzurum’daki kurucularındandı. Celal Bayar, Adnan Menderes, Turgut Özal da derneğin bilinen üyelerindendir.

Ve Papa’ya 1998 yılında “Rabbin aciz kulu” olarak hizmet etmeye hazır olduğu mektubunu yazan Gülen’in FETÖ’sü, dinlerarası diyalog ve misyonerlik faaliyetlerinin en önde gelen taşeronuydu. Üstelik Dinlerarası Diyalog Sekreterliğinin Türkiye’yle ilk teması 1984 yılında gerçekleşti. Bu temasta aracı olan kişi o zamanın CHP Genel Sekreteri Kasım Gülek’ti. Gülek’in diyalog projesi için gittiği ilk isimse FETÖ elebaşıydı.

Bu arada dikkat çekici bir nokta: Bir önceki yazımızda işlediğimiz “Sürgündeki Ortodoks Türkler” yazısı hatırlayacağınız üzere Ocak 1998 tarihli Aksiyon’da yayımlanmıştı. Şubat 1998’de de Fetullah’ın Papa’ya mektubu kendi yayın organı olan Aksiyon’da yayımlandı.

FETÖ, Vatikan’la olan münasebetlerini kuvvetlendirirken Nurcuların “Yazıcı” kolundan iki şahıs vaftiz edilerek “Türk Dünyası Presbiteryen Kilisesi”ne alındı. Turgay Üçal ve Yavuz Kapusuz, vaftiz edilip din transferi gerçekleştirildikten sonra İstanbul ve Ankara’da bu kilisenin pastörleri oldular.

Günümüzde Fenerbahçe-Galatasaray arasında kolayca transfer gerçekleşmez. Sözleşmesi biten futbolcu bile bu kulüplerin birinden diğerine geçerken adeta kaos çıkar. İşlerin bu noktaya gelmesinde rolü olanların başında FETÖ’nün gelmesi de enteresan bir noktadır.

Dar alanda kısa paslaşmalar ve pastörler…

Ve günümüze geliyoruz.

Karşımıza daha önce birçok kere anlattığımız Noel Baba Barış Konseyi isimli sözde vakıf çıkıyor. Kurucularını ve üyelerini hatırlayalım: Muammer Karabulut, Sevgi Erenerol, Niyazi Öktem, Cengiz Çandar, İsak Haleva, Abdurrahman Dilipak…

Muammer Karabulut, 90’larda kendince atağa geçiyor. “Grün Magazin” adında bir Almanca dergi çıkarıyor. Dergi, turizm üzerine. Daha sonra gelsin Noel Babalar, kiliseler, turistler ve nihayet Kıbrıs’taki dolandırıcılık projesinden de anlaşılacağı üzere dolarcıklar.

Sevgi Erenerol, Türk Ortodoks Patrikhanesi’nin eski basın sözcüsüydü. Aynı zamanda Ayasofya Derneği’nin kurucu başkanıydı. Şimdilerde görevini Menzil’e otobüs kaldıran, FETÖ’ye övgüler dizen Namık Kemal Zeybek’in danışmanlığını da üstlenen Chris Selçuk Erenerol’a devretti.

Bu arada eklemek gerekir: Bu satırların yazıldığı sırada Chris Selçuk Erenerol’un “Türk töresinin inançlara etkisi” başlıklı yazısına denk geldik. Bir taraftan Atatürk sonrası yöneticilerin memleketi gericiliğe götürdüğünü yazarken diğer taraftan Alexander Dugin’den alıntı yapıyor. Dugin’in yazısındaki Hristiyan Slav geleneğinin Türk kültürüne bağlanmasını bir tarafa bırakalım.

Yazısını sosyal medya üzerinden kendisine sunduğu Dugin’in Türkiye ve Atatürk hakkındaki görüşlerine çok kısaca göz atalım ve yazdığı yazının kendisiyle nasıl çeliştiğini anlayalım.

Alexander Dugin, bir çeşit “Yeni Osmanlı” yaklaşımı sergileyen bir stratejisttir. Erenerol’un bahsettiği gericilerin ve aynı zamanda Graham Fuller’in görüşlerine yakın düşünür. Ona göre Türkiye, çok merkezli ve çok milletli emperyal İslamiyet’i terk ederek Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde laik bir ulus devlet kurmuştur. Bu da Fransız orijinlidir. Böylece Türkiye, kendi tarihinden ve jeopolitiğinden ilk kopan devlet olmuştur.

Dugin’in Putin üzerindeki etkisi tartışılır[2] ama Perinçek’le ilişkisi tartışılmaz. Slavların Hristiyanlığıyla Türk kültürünün benzeşmeyip Murat Adji’nin de çalışmalarında ispatladığı üzere Slavların din başta olmak üzere pek çok alanda Türk kültüründen etkilendiğini –misyonerlerin iddiasının aksine– saatlerce konuşuruz ama Perinçek ve Erenerol ailesinin ilişkisini sorgulayamayız.

Perinçek ve AKP yani siyasal İslam ilişkisini konuşmaksa asla mümkün değildir (!).

Her şey açık ve nettir. Görüldüğü üzere tesadüf diye bir şey yoktur.

Kürtçü ve FETÖ’ye övgüler dizdiği sabit olan Cengiz Çandar’ı, dinlerarası diyalog teorisyeni FETÖ’cü Niyazi Öktem’i, siyasal İslamcının önde gideni Abdurrahman Dilipak’ı ayrıca yazmaya gerek yok.

Ne yapmışlardı?

Mesela 1993 yılında ilk dinlerarası diyalog etkinliğini gerçekleştirmişlerdi. Birçok toplantılarına da Fener Kilisesi görevlilerini davet etmişlerdi. Ancak mesela Fener’den Kalayci isimli papazı hem kendi etkinliklerine davet etmişler hem de Demre’de ayin yapacağı zaman protesto etmişlerdi.

Daha önce sormuştuk ama böyle bir hizmette bulunmamışlardı: Dinlerarası diyalog etkinliği gibi çeşitli etkinliklerinin konuşma kayıtlarını yayımlayın. Niyazi Öktem, Fener yetkilileri vs. neler konuşmuş, hep beraber görelim.

Sansürlemeden paylaşmanız mümkünse tabii.

2000’li yılların başlarında, laik Türkiye’ye dışarıdan vurulmaya çalışılan darbe siyasal İslam’dı. İçeriden vurulan darbe ise FETÖ ve onun çeşitli kitleler içine sızdırdığı koçbaşlarıydı. Bunlar laik bir memlekette utanmadan din siyaseti yaptılar. Diyalogu kendilerine araç edinerek Türkiye’nin birçok din ve mezhepten meseleyi üstlenmesini sağlamaya çalıştılar.

Tüm bu çabalar boşuna değildi.

Diyalog adı altında memlekette çeşitli dinlerin kiliselerini, havralarını sürekli gündeme getirir veya Ayasofya Derneği üstünden sürekli siyasal İslamcıların duygularını ateşlemeye çalışırsanız yaptığınız şeyler yalnızca dinciliğin harlamasına hizmet eder.

Muammer Karabulut, “Şehit Ayasofya- Bilgelik, İman ve Sevgi’nin Anasıdır” isimli bir başka saçma yazı yazıyor. Bilindiği üzere “sevgi” sözcüğünden sonra özel isim olarak kullanılmamışsa kesme işareti kullanılmaz. Gönderme yapıldığını anladınız. Şimdi yazıdaki şu cümleyi dikkatle okuyun:

“Ayasofya adı, temelleri, misyonu ve tarihe tanıklığı ile tartışmasız Hristiyanlık tarihinin en önemli eseri, aynı zamanda Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin egemenlik sınırlarında yer alan ve sahiplenmesi ile birlikte korunması da gereken en öncelikli eserdir.”

Bu satırlar Dilipak, Erenerol ve Karabulut ilişkisini özetler niteliktedir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti bir din devleti değildir. Hele ki tarihi yalanlar üzerine inşa edilmiş karakterleri gündemine alarak dilenciye sadaka verir gibi kimseye sadaka verecek de değildir. Yıllardır “Devlet bize bakmıyor.” diye sağa sola beyan verenlerin, insanlara yazı yazdıranların, yazdığı yazılar paylaşılsın diye millete mesaj atanların bakıcısı da değildir.

Bir insanın kendisinde kabiliyet ve samimiyet varsa o insan her işi kendi yoluna koyar.

Varsa tabi…

Son olarak bütün diyalogçuların yolunun ABD’den geçtiğini, Kemalistlerin arasına sızan koçbaşlarının gerçekte siyasal İslam’ı tahrik ederek nasıl güçlendirdiğini gösteren bir örneği de hatırlatarak yazımızı noktalayalım.

ABD’nin Irak’ı -Said-i Nursi’nin ifadesiyle- okşadığı bir zamanda Noel Babacı Karabulut bakın kime barış ödülü veriyor:

Kaynakça

Yazı Fotoğrafı: Cumhuriyet gazetesi, 4 Mart 1962.

Prof. Dr. Mehmet Bayrakdar, “Dinlerarası Diyalog ve Tarihçesi”.

Teoman Ergene (Papa Eftim), “İstiklal Harbinde Türk Ortodoksları”.

Mustafa Baydar, “Hamdullah Suphi Tanrıöver ve Anıları”.

Hamdullah Suphi Tanrıöver, “Dağ Yolu 2”.

Selim Kurt, “Dugin’in Avrasyacılık Anlayışında Türkiye’nin Yeri”.

[1] Kendi yazım şekli.

[2] Dahası, İngilizlerin “Kremlin’de Bir Kemalist” diye tanımladıkları Rusya lideri, Kemalizm karşıtı ve İslamcı müttefiki Dugin’den pek hoşlanmaz!

Çehresinde belirmiş bin günahın yarası

Sizi iyi şımartmış Türk’ün müsamahası,

Her hâlinde sahtelik açık Patrik Efendi.”

Reşat Özpirinççi

21 Şubat 1946 tarihinde Fener patriği seçilen Maksimos, İsa’nın 13. havarisi Harry Truman’a göre hayli komünistti. Büyük bir ihtimalle Allahsız Sovyetlere çalışıyordu. Konstantinopol gibi bir yerde bu, kabul edilemezdi. İsa’ya ve makam koltuğuna dayanarak ne yapıp edip 1948’de Komünist Maksimos’u istifa ettirdi. Amerika’nın kuzeyinin, güneyinin ve mümkün olan her noktasının Başpiskoposu olan Athenagoras’ı Türk vatandaşlığına atadı.

İşler aceleydi. Kutsama gökyüzünde yapıldı. Athenagoras, 26 Ocak 1949’da Truman’ın özel uçağıyla yeryüzüne inmeden Fener Rum Patriği yapılmıştı. Elinde kutsal mektubuyla geldi ve Türk yetkililere: “Ben Truman Doktrininin dinî tarafını temsil etmekteyim.” dedi. Adnan Menderes, Athenagoras’ın ayağına gidip elini öptü.

Evanjelist Frank Buchman, Athenagoras ve Ahmet Emin Yalman, Eyüp Camisi’ne gidip birlikte dua ettiler. Yalnız Hristiyanlara değil Müslümanlara da gelmişti, Truman’ın elçisi. Öyle bir gelmişti ki 1 Mart 1950’de tekke ve zaviyeler yeniden ibadete açılmıştı. Dinlerarası diyalog dedikleri böyle bir şeydi ki sonraları kimlere ilham verdi.

Bu arada tarihte tanıdığımız ilk Athenagoras, bir Yunan filozofudur. İlk Athenagoras, bir Hristiyandır ve yoğunlaştığı alan ilginçtir. İlk Athenagoras, Hristiyanların devlete karşı sadakatsizlik ve ihanet içinde olduğunu söyleyen paganlara karşı kalem oynatmıştır. Athenagoras ismi bu düzmece patrik için bu nedenle mi söylenmişti, bilemiyorum. Neticede bizim vatandaşımız olan Athenagoras’ın kim olduğu bir sır değildir.

Dinlerarası diyalog kimlere ilham verdi?

Moon tarikatına ilham verdi. FETÖ’ye ilham verdi. Kadıyanîlere ilham verdi. İlham makinesi gibi, önüne geleni kendine çekip herkesi diyalog sevdasına soktu. Mesela Ali Erbaş… Akademik odak noktasını Hristiyanlık üzerine yoğunlaştırmıştır. Kendi çevirdiği “İslam’la Yüzleşen Batı” kitabına, “Bu çeviriyle dinlerarası diyaloga bir nebze katkıda bulunmuşsak kendimizi bahtiyar hissedeceğiz.” diye yazıyordu.

Öğrendiğimden beri çok dikkatimi çeken bir şey vardır. FETÖ’nün 15 Temmuz’daki beyni veya beyinlerinden biri olarak tanıtılan isim Adil Öksüz’dür. Kendisi memleketten firar etmiştir. Öksüz’ü Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesine alan kişi, o dönem dekan olan Prof. Dr. Suat Yıldırım. Yıldırım da 2015’ten beri firardadır. Bakın, Suat Yıldırım ile ilgili şu haber dikkat çekicidir:

“FETÖ’cünün Kur’an Mealinde Bizans Haritası

Askerî Casusluk kumpasının 1 numaralı sanığı olarak yargılanan işadamı Bilgin Özkaynak, firari FETÖ’cü Suat Yıldırım’ın yazdığı Kur’an mealinin ilk sayfasında Bizans haritası olduğunu ve Yıldırım’ın bazı ayetleri değiştirdiğini söyledi. İşadamı Özkaynak, ‘Fetullah Gülen’in Kur’an-ı Kerim’i vardır. Bu Kur’an mealini yazan da FETÖ’nün 73 örgüt yöneticisi arasında yer alan ve yurt dışına kaçan Prof. Dr. Suat Yıldırım’dır. Bu mealin ilk sayfalarında Bizans haritası yer alıyor. Neden Bizans haritası koyduğunu ise Kur’an’ın içinde geçtiği için koydum, diyerek açıklıyor. Kur’an’da Bizans İmparatorluğu’nun geçip geçmediğini bilmiyorum. Geçiyor olsa bile kutsal bir kitaab Bizans haritası konulmaz. Ayrıca Suat Yıldırım meali yazarken ayetleri de değiştirmiştir.”

Takvim gazetesi, 20.08.2016 tarihli haber.

Suat Yıldırım, aynı zamanda terör elebaşısı Gülen’in de ev arkadaşıymış. Bizans haritası, Athenagorasların, tüm diyalogçuların hatırasını yaşatıyor olsa gerektir ama benim merak ettiğim konu başkadır.

Adil Öksüz firarî, onu üniversiteye aldırıp akademi yolunu açan Suat Yıldırım firarî ama Öksüz’ün doktora tezi “Ceza Hükümleri Açısından Tevrat ve Kur’an”ın jüri üyelerinden olan Ali Erbaş, Diyanet’in başında… Üstelik çok cüretkâr; beline kılıcı takıp hutbeye çıkıyor. Verdiği mesaj Hristiyanlık dünyasına mı?

İşte bu da bir sonraki yazının konusu olacaktır.

Not: Adil Öksüz’ün çalışma alanıyla Ali Erbaş’ın çalışma alanındaki ortaklığa dikkat edin. Biri Tevrat, biri İncil çalışıyor. Ortak nokta dinlerarası diyalog. Dinlerarası diyalogun Türkiye’deki hamisi kim?

Hafızanızı zorlamanıza gerek yok.